00:00:00 Irene van den Berg
Als jullie eerst even iets willen vertellen ook over jullie functies. Dus wie jullie zijn en wat jullie binnen Vion doen. En dan… Begin maar.

00:00:12 Willem Cranenbroek
Ja, zou ik beginnen? Nou, Willem Kranenbroek. Ik ben directeur duurzaamheid bij Vion. En ik hou me dus bezig met het verduurzamen van ons bedrijf in de breedste zin van het woord. Ik ben inmiddels 18 jaar werkzaam bij Vion. En mijn vorige rol was dat ik verantwoordelijk was voor Leeuwarden, voor onze plant-based fabriek. Dat heb ik vier jaar met heel veel plezier en liefde gedaan. En sinds twee jaar maak ik me dus druk over de bredere woord duurzaamheid binnen ons totale bedrijf.

00:00:39 Irene van den Berg
Oké, en wat is er breder aan duurzaamheid behalve de plantaardige tak?

00:00:45 Willem Cranenbroek
Nou we zijn natuurlijk groot in de dierlijke sector en de dierlijke sector heeft best een behoorlijke voetafdruk en daar valt ook nog het een en ander te winnen en daar maak ik me vooral druk om. Dus ik kijk met mijn team naar waar zit de CO2 uitstoot in de hele keten van voor tot achter en waar kunnen we sturen om die drastisch te verminderen en we hebben daar ook ambities op om 42% minder uitstoot te hebben richting 2030. En daar kijk ik heel erg naar. En daarnaast natuurlijk ook nog naar onze fabrieken. Naar wat is de voetafdruk van de fabriek zelf? Waar kunnen we gas reduceren? Waar kunnen we elektriciteit minder gebruiken of vergroenen? En op die manier uiteindelijk duurzamer te worden als geheel bedrijf.

00:01:23 Irene van den Berg
Ja. Oké, dankjewel.

00:01:26 Milos van Moorsel
Ja, Milos van Morssel. Manager Business Development, Plant Based. Dat houdt eigenlijk in dat ik verantwoordelijk ben voor de commercie van onze plantaardige business. Vanaf dag één betrokken bij onze plantaardige business. Ik werk inmiddels twaalf en een half jaar bij Vion, wel in meerdere commerciële functies. En vanaf dag één de commercie mogen neerzetten met nul klanten, een paar producten en heel veel enthousiaste collega’s en een prachtige fabriek, tot eigenlijk waar we nu zijn, met het team samen.

00:01:57 Irene van den Berg
En hoeveel klanten hebben jullie nu?

00:02:00 Milos van Moorsel
Ja, dat gaat wel richting de vijftig plus, zeker.

00:02:02 Irene van den Berg
En wie zijn jullie klanten?

00:02:06 Milos van Moorsel
Eigenlijk wat wij gespecialiseerd zijn, is het ontwikkelen, het produceren en het distribueren van vlees- en visvervangers voor huismerken en A-merken. En dat dan in de breedste zin, dus dat kan een huismerk van een supermarktketen zijn ergens in Europa, tot en met van een groothandel. Maar ook enkele bekende merken die kunnen bij ons aanbellen en zeggen van, goh, we zien dat jullie hier heel goed in zijn, zouden jullie samen met ons dat product willen ontwikkelen en produceren?

00:02:34 Irene van den Berg
Mag je je partnernamen noemen of niet?

00:02:35 Milos van Moorsel
Nee, helaas niet. Er staan hele mooie documenten.

00:02:38 Irene van den Berg
Daar was ik al bang voor.

00:02:41 Willem Cranenbroek
Maar je kunt bij bijna iedere retailer in Nederland wel iets van ons vinden.

00:02:47 Irene van den Berg
Ik ben hier vandaag om met jullie te praten over de eiwittransitie. En ik vind het wel interessant om jullie allebei te horen van hoe kijken jullie daar naartoe.

00:03:01 Willem Cranenbroek
Ja. Nou ja, vanuit het Vion-perspectief dan, kende ik wel. Zoals je zegt, ik ben ook verantwoordelijk geweest voor Leeuwarden. Die is ook geboren uit het feit eiwittransitie, die fabriek. We zijn in 2019 opnieuw naar de strategie gaan kijken. Toen hebben we gezegd, oké, wij moeten een rol innemen in de eiwittransitie als groot foodbedrijf. We heten ook Vion Food Group, we heten niet Vion Meat Group. Dus we hebben gezegd, daar willen we iets mee en daar willen we in investeren. Daar hebben we een prachtige fabriek voor omgebouwd in mooie leerwaarden. Toen groeide de markt nog ieder jaar met dubbele cijfers. Dus 10, 20 procent groeide de markt. Vleesvervangers met name toen in Europa en vooral in Nederland. Daar zijn we op ingestapt en je ziet dat dat een goede stap is geweest. We groeien namelijk als fabriek ook nog ieder jaar, maar de markt begint wel wat te draaien. Maar we hebben wel een probleem wat voor ons wat op de loer ligt en dat is dat er 10 miljard mensen in 2050 op de wereld zijn en die willen allemaal eten. De welvaart groeit dus dat betekent dat er meer vraag naar eiwitten komt en die zullen we in moeten vullen. Dus we zullen ook als wij als groot bedrijf omheen moeten denken hoe gaan we nou zorgen dat we iedereen gezonde voeding kunnen geven die ook uiteindelijk bijdraagt aan een gezond voedingspatroon. Aan de ene kant is dat vlees maar aan de andere kant zit daar ook plantaardig in en we mogen echt wel meer plantaardig en een beetje minder dierlijk eten. Op die manier staan wij erin, hebben dus ook vele miljoenen geïnvesteerd in ons bedrijf om plantaardig op de kaart te zetten en gaan we ook heel hard door op dat punt. Dus waar je ziet dat sommige bedrijven opgekocht worden, stoppen, omdat het gewoon eindelijk niet uit kan, zie je dat wij als bedrijf in ons specialisme de groei wel door kunnen maken. Niet zozeer in Nederland, omdat de consument hier echt wel een beetje aan het afhaken is op dat stuk, maar wel buiten Nederland. Daar zijn we trots op en groeien we door. En daarnaast kijken we dan hoe kunnen we dan wel die consument meenemen. We zitten in PACT, dat is een consortiumpje. Wat zich vooral druk maakt ook over die eiwittransitie. En hoe kunnen we dat dan beter doen? Dus dat gaat over enerzijds hybride. Dat gaat ook over beter dierlijk. Want als je hybride wilt gaan doen, dan hou je nog steeds een stukje dierlijk. Hoe zorg je dat dat beter wordt? Maar ook in dat hybride zetten we dus heel erg in. En hoe kunnen we nou die ontwikkeling meemaken? Zodat je een consument eigenlijk geen echt alternatief hoeft te bieden. Dus dat hij niet het gevoel heeft dat hij ergens op in moet leveren. Want dat hebben toch veel consumenten jammerlijk genoeg nog bij plantaardig. Maar kun je echt iets geven wat dezelfde look en feel… Alles echt honderd procent hetzelfde is als vlees. Alleen zit er een klein percentage minder vlees in. Waardoor we toch langzaamaan die transitie hopelijk vorm kunnen gaan geven. En weer wat meer stappen gaan maken dan wat we nu gedaan hebben.

00:05:50 Irene van den Berg
Ja, ja. Want ik hoor je zeggen een beetje minder vlees. Is dat uiteindelijk de visie van Vion? Een beetje minder? Want eiwittransitie staat eigenlijk voor de transitie van vlees naar plantaardig.

00:06:04 Willem Cranenbroek
Nou ja, dan staan we natuurlijk vooral van 60-40 naar 40-60, zeggen we dan. Dus dat is minder, maar je moet beginnen met een beetje minder. Dat is gewoon zo. Als we nu de stap te groot maken, dan hebben we gewoon kans dat de consumenten weer afhaken. En dat is echt eeuwig zonde. Dat wil niet zeggen dat wij niet doorgaan met wat we in Leeuwarden doen natuurlijk, want daar duwen we ook echt door. Daar wordt veel geld geïnvesteerd, ook in productontwikkeling, om die producten iedere dag beter en lekkerder te maken, dat we die acceptatie echt beter krijgen in de markt. maar een hybride product daarnaast gaat zorgen dat je aan twee kanten kunt gaan duwen.

00:06:40 Milos van Moorsel
Het is een reis. Laatst was ik op een conferentie en er was een merkstrateeg, die was een gastspreker. Die kwam helemaal niet uit de business en die verwoordde het eigenlijk best wel scherp, vond ik. Iedereen in de industrie, in de transitie, die denkt dat de deur bij alle consumenten open staat om die transitie in te gaan. Alleen de realiteit is gewoon dat bij het merendeelvan de consumenten die deur gewoon dicht is. Dus de eerste stap die we moeten doen, is bij heel veel mensen de deur open krijgen. En dat verschilt in Nederland, dat verschilt per type consument, het verschilt zelfs per klant van het type supermarktketen. En daar moeten we ook vooral naar, omdat in Nederland nou de markt wat aan het stagneren is, daar moeten we goed naar gaan kijken van hoe kunnen we dat nou doen, om echt al die deuren open te krijgen. En vanuit daar, en beginnen met een beetje, mensen meenemen om daar naar de lange termijn die impact te maken. En dat is een reis.

00:07:29 Irene van den Berg
En gaat die reis voor jou snel genoeg?

00:07:33 Milos van Moorsel
Ja, aan de ene kant niet, maar aan de andere kant ja, de markt is de markt. Dat hoor je wel eens vaker in de commerciële wereld en die probeer je te beïnvloeden. Wat het voor ons soms lastig maakt, is dat wij zijn niet actief als merk, dus wij kunnen ook maar andere uitingen doen. We proberen op de achtergrond heel veel te doen. We zijn deelnemer van de BEANMEAL, maar ook nog een aantal andere allianties om zo impact te maken. Maar ja, door Covid ging het eigenlijk redelijk snel en was er heel veel momentum. En je ziet nou eigenlijk dat dat aan het stagneren is. En dat nou iedereen in de markt ook goed aan het nadenken is van ja, hoe kunnen we weer momenten te krijgen? Want ja, nu gaat het niet snel genoeg om het zo te zeggen ten opzichte van hoe het eerder ging.

00:08:11 Irene van den Berg
Ja, en is er nog iets wat jullie kunnen doen om de consumenten te verleiden?

00:08:16 Milos van Moorsel
Ja, ik denk dat het valt aan staat op een aantal factoren. En ik denk dat smaak daar de belangrijkste is. En ook een stukje gezondheid. Dat vinden Nederlandse consumenten ook heel belangrijk. Er zit helaas al een bepaald imago rondom vleesvervangers. Dus dan moeten we de consumenten meenemen en het uitleggen waarom het niet zo is.

00:08:35 Irene van den Berg
Want welke imago zit er aan?

00:08:37 Milos van Moorsel
Nou, er is ook heel veel onderzoek naar geweest, ook nog recent, dat mensen denken dat het heel veel verzadigde vet in zit of heel erg veel zout. Terwijl als je gaat kijken naar de producten die op de markt zijn, dan hoeft dat niet het geval te zijn. Sterker nog, als wij plantaardige spekjes maken, dan zit er veel minder zout in. dan in de echte spekjes. En dat is een eis die wij ook gelegd krijgen van onze klant. Dus dat is één van de factoren die daar belangrijk in zijn. En dus ook smaak. Want het product moet wel blijven leveren op smaak. Want anders gaat de consument het niet opnieuw kopen.

00:09:05 Irene van den Berg
Kunnen jullie aangeven welke percentage van jullie omzet uit plantaardig komt?

00:09:11 Milos van Moorsel
Ja, dat is een hele lastige, want je hebt natuurlijk te maken een beetje met de wet van de grote getallen van Vion, omdat Vion zo’n groot bedrijf is. Dus Vion heeft nog net geen 4,5 miljard omzet gedraaid uit de laatste jaarverslag. Dus het zou niet helemaal een eerlijk beeld geven van de rol van plantaardig en hoe wij plantaardig zien, omdat dat voor ons echt wel belangrijk is. Dus dat percentage zou daar geen recht toe doen, om het zo te zeggen.

00:09:33 Irene van den Berg
Is dat de reden dat jullie het ook niet in jullie jaarverslag? Want ik heb een aantal jaarverslagen van jullie doorgekeken. En ook gezocht naar dit cijfer. Is dat de reden dat jullie het niet in het jaarverslag zetten?

00:09:42 Milos van Moorsel
Nee, nee. Het is een stukje hoe je ook bedrijfswaarde dingen inricht. Dus onze activiteiten en leerwaarden vallen onder een bepaalde divisie of business unit. En daar vallen die cijfers in weg. Net zoals zelfde reden dat we ook hybriden niet apart vermelden of andere subgroepen of productgroepen. Dus dat heeft daar eigenlijk niks mee te maken.

00:10:03 Willem Cranenbroek
We geven nooit de omzetten per bedrijf weg. Dus ook iedere andere entiteit die we hebben, dus een operational company, dus een slachterij of wat dan ook, zetten wij nooit in ons jaarverslag wat de exacte getallen waren.

00:10:16 Irene van den Berg
Hebben jullie daar een idee van of zeg je van, dat wil ik niet zeggen?

00:10:21 Milos van Moorsel
Ja, je ziet doorgaans bij producenten van PL dat dat soort informatie niet wordt gedeeld. Dus dat zie je ook bij onze concullega’s, zie je dat ook niet. Dus dat kiezen wij dan ook om niet te doen.

00:10:31 Irene van den Berg
Oké, wat in ieder geval wel duidelijk is en ook in de media geweest is dat er minder varkens geslacht gaan worden. Is dat deel wat Vion daaruit minder gaat verdienen de bedoeling dat dat plantaardig wordt? Hoe kijken jullie daar naar?

00:10:48 Willem Cranenbroek
Nou, dat zal een moeilijke worden, want het volume is natuurlijk substantieel dat er minder geslacht wordt. Daar gaat ook een deel de grens over. Natuurlijk proberen we met plantaardig ook de grens over te gaan, zeker met de producten vanuit Leeuwarden. Maar je kunt niet de capaciteit van een slachterij in één keer altijd ombouwen naar een plantaardige fabriek. Zeker niet als de markt daar niet in mee beweegt. Dus het zou supermooi zijn als we aan de ene kant dat volumeverlies meteen plantaardig op kunnen pakken. Daar zouden we allemaal meteen ons voor in willen zetten. Maar zo hard gaat dat helaas op dit moment nog niet. Dus wij bewegen mee met de markt. Waar het kan pakken we dat zeker op. Maar we zien gewoon dat dat verschil dat is nog aanzienlijk.

00:11:29 Irene van den Berg
Ja, en inderdaad over de productie van plantaardig. Misschien kunnen jullie daar iets ook over vertellen hoe dat gaat. Hier liggen wat foto’s voor me.

00:11:40 Milos van Moorsel
We hebben wat beelden hier neergelegd om een beetje een idee te geven. Onze productielocatie die ligt in Leeuwarden. Daar zijn ook verder geen dierlijke… Vlees komt daar niet binnen. Incidenteel doen we vegetarische producten, maar het hoofdmoot, bijna 99% zelfs veganistisch wat we daar produceren. En het verhaal begint eigenlijk zo’n zes jaar geleden toen dit nog een runderslachterij was. Dus wat we hebben gedaan is we hebben een voormalige runderslachterij binnen Vion gesloten en hebben we een nieuwe rol gegeven binnen onze organisatie als plantaardige fabriek. En Willem is eigenlijk dat project begonnen vanaf dag nul eigenlijk om het zo te zeggen. Maar daar produceren wij eigenlijk al onze producten in onze eigen fabriek in Leeuwarden waar we ze ook gedeeltelijk ontwikkelen. Maar ook voor verpakken en verladen naar onze klanten. En daar produceren wij producten variërend van plantaardige hamburgers, worstjes tot plantaardige kipstukjes, runderstukjes, plantaardige sparerib voor het barbecue seizoen.

00:12:38 Irene van den Berg
Willen jullie ook vleeswaren?

00:12:40 Milos van Moorsel
Vleeswaren doen wij ook produceren. Die worden in Leeuwarden geproduceerd als halffabricaat. Alleen voor vleeswaren heb je dan weer bepaalde apparatuur van nodig die wij in Leeuwarden niet hebben. Of bepaalde kwaliteitsprocessen die wij in Leeuwarden ook nog niet hebben. Dus die worden hier om de hoek bij onze collega’s van de vleeswaren. Die doen daar het product eigenlijk compleet maken. Ook omdat daar heb je compleet andere soorten verpakkingsmachines van nodig. Dus daar hebben we wel moeten kijken naar een hybride productielocatie. Maar echt de maaltijd component om het zo te zeggen. Die worden honderd procent in Leeuwarden geproduceerd.

00:13:13 Irene van den Berg
Ik was ook benieuwd naar het hybride, want wat ik van Vion weet is vooral dat jullie varkens inkopen en delen van varkens verkopen nadat ze geslacht zijn. Maar verkopen jullie ook echt karbonaatjes of dat ook?

00:13:30 Willem Cranenbroek
We hebben een retailfabriek in Groenlo staan en daar produceren we dus producten voor de consument. En daar maken we dan ook de hybride producten. Dus daar kunnen we in een gehakt, of in een worstje, of in een burger… kun je een deel plantaardig in verwerken.

00:13:45 Irene van den Berg
Ja. En hoe werkt dat?

00:13:47 Willem Cranenbroek
Nou, dat werkt hetzelfde eigenlijk als met plantaardig. Je vroeg net ook hoe plantaardig werkt. Plantaardig begint eigenlijk bij het maken van een deeg. Zo werkt het met een hamburger, met een worstje, met een gehakt. En dan maakt het niet zoveel uit of je vlees of plantaardig doet. Alleen de grondstoffen zijn anders. We hebben bij plantaardig natuurlijk heel veel kennis opgedaan. Heel veel kennis en kunde van alle grondstoffen die er in de markt beschikbaar zijn. Wat zijn de eigenschappen qua smaak, qua bite, qua mondgevoel. Wat allemaal meespeelt in het eindelijk maken van een product. Ook qua binding. Bij hybride pak je dus een deel van die kennis en kunde op. En die meng je dan in met een dierlijk product. Dus je maakt eigenlijk een dierlijk gehakt. Van rund of varkensvlees of een combinatie daarvan. En daar kun je dan een deel plantaardig in doen. Dat kan op drie manieren. puur groenten toevoegen. Dan krijg je ook echt zicht op groenten en een beetje om kinderen ook makkelijke groenten te laten. Je kunt eiwitten toevoegen, plantaardige eiwitten uiteindelijk in het product in mengen. Of je kunt er ook voor kiezen om bijvoorbeeld juist vezels toe te voegen. Waar we eigenlijk als de meeste consumenten of burgers krijgen te weinig vezels binnen, dus je kunt die dan actief toevoegen. Die nemen ook water op, dus dat geeft een sappig gevoel in het product. En daardoor kun je bijvoorbeeld wat vet uit een product weghalen, waardoor je het echt ook makkelijker en gezonder kunt maken.

00:15:06 Irene van den Berg
En staat er op een karbonaadje dan ook dat het hybride is, of wil je dan liever dat de consument wat niet weet?

00:15:12 Willem Cranenbroek
Nou een karbonaadje hybride maken is wel next-level. Dat doen wij niet. Dat zou wel kunnen, maar dan ga je het hebben over injecteren en daar vinden heel veel consumenten toch wat van als je dat zou doen. Dus het gaat vooral om producten wat gemalen producten zijn, dus waar je met een gehakt begint uiteindelijk. Dus dan heb je over die burgers, de worstjes, het gehakt, dat soort producten. Slavink zou natuurlijk ook heel prima kunnen. Dan ligt het ook aan de klant of ze ervoor kiezen om het er voorop te zetten, ja of nee. Dus je bent natuurlijk wettelijk verplicht om achterop altijd netjes de ingrediënten declaratie te hebben, te zeggen wat er allemaal in zit. Alleen omdat we alles private label doen, is dus onze klant, in dit geval een Nederlandse retailer, uiteindelijk degene die beslist, wat zet ik front of pack.

00:15:56 Irene van den Berg
En wat zien jullie dat er gebeurt, dat de retailers doen over het algemeen?

00:16:01 Willem Cranenbroek
Je ziet daar twee verschillende routes. Dus je hebt retailers die er echt actief in mengen zonder het op de voorkant te vermelden. En je hebt er die het wel doen. Zonder te zeggen of wij daar iets voor produceren. Als je naar die Jumbo kijkt, staat het achter op het verpakking en niet op de voorkant. Kijk je naar Albert Heijn heeft bijvoorbeeld net een lijn ingebracht waar ze dan juist gaan voor de gezondheid voorop. Dus niet zozeer om te melden dat het hybride is, maar vooral dat het extra mager is. Daar zijn nu nog vele smaken naast de andere retailers.

00:16:34 Irene van den Berg
Oke, en zie je in hybride een omzetstijging?

00:16:42 Willem Cranenbroek
Ja, dat groeit. Dat heeft actief… Hybride helpt aan twee kanten bij de supermarkt. Je ziet aan de ene kant helpt het in de van 60-40 naar 40-60, omdat de vleesvervangers wat teruglopen, hebben ze daar een ander segment waar ze weer winst kunnen boeken. En ondanks het feit dat Nederlands varkens- en rundvlees erg laag in CO2 is, helpt het ook in je CO2 uiteindelijk nog om hybride plantaardig in te mengen om de voetafdruk te verlagen. En daarmee kunnen ze uiteindelijk in ieder geval twee doelen dichterbij krijgen.

00:17:20 Irene van den Berg
En plantaardig loopt dat voor jullie ook terug?

00:17:24 Milos van Moorsel
Wij zijn eigenlijk nog steeds tegen de markt in aan het groeien, omdat wij daar wel een duidelijke plek in hebben gevonden en ook verder dan Nederland kijken. Dus in Nederland is het wel aan het stagneren, maar het grote voordeel dat wij onder andere hebben door onderdeel te zijn van Vion is dat wij een best wel groot bereik hebben. Dus Vion die produceert en exporteert producten naar heel Europa en daar kunnen wij op meeliften. En daardoor kunnen wij ook nog naar markten toe waar de groei wel nog is, met onze eigen producten. Dus dat is wel een groot voordeel van dat ook Vion daarmee, doordat ze dat bereik hebben, ook met plantaardig breder impact kan maken. En daardoor is voor ons plantaardig nog steeds een groei met mooi groen, conform ons plan. We hebben ook een lange termijn plan daarop. Maar goed, dat gezegd, de markt blijft wel uitdagend en op een gegeven moment moet je wel kijken waar ga ik dan mijn groei vandaan halen. Dus wat wij ook heel erg aan het doen zijn, is wat is dan de volgende generatie van vleesvervangers? We zijn ooit begonnen dat het op vlees leek, omdat we daarmee ook dachten dat we voor de consumenten, terugkomen op het verhaal, de deur open krijgen, dat je voor de gemiddelde consument daar de drempel mee kon verlagen. Maar we zijn nu al veel verder aan het kijken naar veel meer veggie-focussed producten en allerlei andere producten om ook daar voor op te blijven.

00:18:37 Irene van den Berg
En die zien er dan niet meer uit als vlees?

00:18:40 Milos van Moorsel
Nou ja, kijk, dat gaat denk ik ook in fases. Misschien over tien jaar dat we naar een functionele schijf gaan. Dat het niet per se op een

00:18:47 Willem Cranenbroek
dierlijke hamburger hoeft te lijken. Klinkt zo lekker.

00:18:50 Irene van den Berg
Lekkere functionele schijven.

00:18:51 Milos van Moorsel
Nee, goed, heel praktisch daar. Dan koop je eigenlijk gewoon een bron van eiwit wat je op je gerecht doet. Of dan koop je een stukje wat je kan gebruiken in een curry. En dan hoef je niet een plantaardig kipstukje te noemen. Alleen, daar zijn we nu nog niet. Dus ook die overgang naar dat soort producten, dat zal ook een fase zijn. Dus wat wij nu heel veel doen, is eigenlijk gewoon hamburgers. waar we heel veel groente aan toevoegen. Of heel veel peulvruchten, bonen, echt ook zichtbaar. Zodat de consument ook ziet van oké, het is een hamburger, dus ik weet wat ik ermee moet doen. Maar er zit ook heel veel groente in. Dus het is niet per se honderd procent meer meat-like, om het zo te zeggen.

00:19:21 Irene van den Berg
Ja. En jullie noemden al een paar keer dat consumenten… dat plantaardig wat minder populair is. Sinds covid ook, want tijdens covid was het wel heel populair. Hoe zou dat komen?

00:19:37 Milos van Moorsel
Ja, daar heb ik heel veel verhalen over gehoord en ook heel vaak over mogen experimenten met heel veel mensen. Ik denk dat door covid dat we een hele rare marktontwikkeling hebben gezien. Kijk, markten ontwikkelen zich altijd op een bepaalde manier en je hebt altijd een push en pull. En door COVID kwam er in één keer een hele sterke pull vanuit de markt, want gezondheid, plantaardig, die waren bij elkaar. En toen is dat schap ook heel hard gegroeid, ook omdat het daarvoor al booming was. En het was the next thing, om het zo te zeggen. En dat heeft het eigenlijk allemaal versneld. En in die versnelling, is er misschien, is de categorie misschien te snel gegroeid ten opzichte van de markt. Helemaal als je gaat kijken naar de producten die in die categorie beschikbaar waren, dan hebben we de consument in de zin van het juiste product voor de consument, qua prijs en smaak, hebben we uit het oog verloren. En dat moeten we nu weer terughalen. Anderzijds, want we hebben het nu over retail, in foodservice is die groei pas veel later gekomen. Want die konden natuurlijk niet vanwege covid groeien. En die groei zit nu heel erg in covid. Dus we hebben ook heel veel cijfers, zien we terug over retail, en dat het daar een stagneer is. Maar als je gaat kijken naar foodservice, horeca, daar zie je wel nog een groei, al helemaal in heel veel Europese landen. En dat is dan ook weer logisch vanwege covid. Want ja, die waren dicht en die gingen mondjesmaat kopen. En die gingen later die groei pakken, om het zo te zeggen.

00:20:55 Irene van den Berg
Heb jij daar nog een verklaring voor?

00:20:59 Willem Cranenbroek
Wat ook bij foodservice wel meespeelt is natuurlijk dat je controle hebt over de bereiding van het product. Wat wel erg helpt als jij ergens gaat eten en je krijgt een heerlijke curry met daarin een plantaardig kipstukje. Dan is het een fijn moment om wat te eten en een beleving die je dan hebt, terwijl als je dan met datzelfde pakje thuis staat en je weet eigenlijk nog niet zo goed wat je ermee moet en plat gezegd je verpest het eigenlijk, dan verliezen we meteen de consument. Dat is natuurlijk heel moeilijk en dat zie je dat sommige consumenten het een aantal keer geprobeerd hebben en dan toch eigenlijk nog van een beetje een koude kermis thuis komen omdat ze er exact hetzelfde mee doen dan met een gewoon vleesproduct bijvoorbeeld. En dan gaat dat niet altijd goed en dan kan het toch zijn dat het wat te droog wordt of wat dan ook en dan Zie je toch dat de wil uiteindelijk er wel was. Maar als de smaakbeleving niet meegaat, dan houdt het op. En daar zie je denk ik ook dat nu de beweging heel erg naar hybride komt. Omdat je daar gewoon… Dat verschil is heel veel kleiner. Of dat is er eigenlijk bijna niet zijn. Zelfs consumenten testen laten zien dat hybride zelfs beter scoort dan dat gewoon 100% vlees doet. Omdat je wat meer binding erin krijgt en wat sappiger wordt. En sappig vinden we toch allemaal wel heel erg fijn uiteindelijk. En op die manier kunnen we hopelijk een consument wel meenemen. Wat ook weer aangeeft dat je daarin een consument toch stiekem met andere smaken kennis kunt laten maken. En dat die smaakbeleving dan misschien wel de stap weer terug naar 100% plantaardig of weer vooruit naar 100% plantaardig bepaalde producten wat kleiner zou maken. Waardoor we hopelijk straks toch weer die tractie krijgen dat er ook meer plantaardig komt.

00:22:43 Milos van Moorsel
Eerst had je natuurlijk ook dierlijk en plantaardig. En je had wel wat hybride daar tussenin. Dus Vion doet al decennia hybride. Ook in Duitsland hebben we daar best wel veel producten voor op de markt gezet. En toen hybride omhoog kwam, heeft dat misschien ook wel invloed gehad op de groei van plantaardig. Want in één keer kreeg je een alternatief in het midden erbij, die voor heel veel consumenten misschien toegankelijker was. Of waardoor die stap naar plantaardig was misschien net eentje te ver. Dus is men naar hybride gestapt. Maar dat is misschien ook wel daardoor… heeft dat invloed gehad op de ontwikkeling en de groei van plantaardig. Dus dat zal ook wel een rol hebben meegespeeld. En dan moeten we natuurlijk ook niet vergeten… dat daar zitten ook plantaardige eiwitten in. Dus die hebben ook al een steentje bijgedragen. Dus natuurlijk niet gelijk de impact van als van plantaardig, maar het is misschien wel voor heel veel consumenten al een goede eerste stap in de richting.

00:23:28 Irene van den Berg
Ja, en het ging net over smaak, maar je zou consumenten ook kunnen overtuigen met het verhaal waarom plantaardig belangrijk is, bijvoorbeeld omdat het duurzamer is of vanwege dierenwelzijn. Ik kan me wel voorstellen dat het in jullie geval best lastig is omdat je aan de andere kant ook vlees verkoopt. Hoe communiceren jullie dat verhaal?

00:23:55 Willem Cranenbroek
In de breedste zin van het woord. Dus wij geloven erin dat, laten we beginnen bij waar we vandaan komen, dat we groot zijn in vlees. En wij geloven er ook in dat we met z’n allen ook de komende decennia en jaren daarna vlees blijven eten. Dat vlees ook een gezond product is, wat echt bijdraagt aan een gezonde levensstijl. Ook nog steeds onderdeel gewoon van een schijf van vijf. En zelfs, ook al is het minder geworden, ook in een Eat Lancet dieet zit het nog steeds in. Dus er is echt wel ruimte en er blijft ruimte voor dierlijke eiwitten. Maar het mag wat minder. En daar kun je hele goede, fijne, lekkere, plantaardige producten tegenover zetten. En je komt dan weer in het gewoontestuk terecht. We kunnen morgen zeggen, nou weet je wat, eigenlijk hoeft dit niet, vleesvervangers maken. Want je kunt gewoon zeggen, kook maar lekker met bonen bijvoorbeeld. Alleen, ja, dan weet de consument al helemaal niet meer waar ze aan toe zijn. En dus we zijn allemaal gewoontemensen. We leren koken van onze ouders. Die vorm, die kennen we. Er kan ook niemand zo lekker koken als je eigen vader of moeder. Dat is bij iedereen zo’n beetje zo. Er zijn er maar weinig die daar anders over denken. Maar ja, dat patroon nemen we dus over. En dan is het heel moeilijk om dat patroon om te gaan zetten naar… Hé, ik wil wel naar 100% plantaardig en dan ga ik met bonen doen en dergelijke. Dan kom je een beetje op wat Milos net zei. Dit is de eerste generatie die we gemaakt hebben, die echt heel erg op vlees lijken. De volgende gaat misschien alweer een andere richting uit. En langzaamaan gaan we daar weer verdere stappen maken. En uiteindelijk blijft de consument leidend. Dan gaan wij dus meebewegen in… Waar wil die heen? Wat kan er? Wij kijken wel heel veel naar trends in de wereld ook, qua smaak en dergelijke. Daar proberen we meteen op in te spelen, zodat als er een smaak uit, noem maar iets… uit Zuidoost-Azië in één keer weer trendy is, dat we die smaak ook meteen in onze vleesvervangers hebben zitten. Dat proberen we ook in onze retail producten met vlees dan te doen. Zodat die consument meteen herkenning heeft en zegt, oh, dat is lekker, dat wil ik hebben, dat neem ik mee. Zodat we zo op die manier proberen toch die tractie te krijgen op de hele breedte van ons assortiment.

00:25:55 Irene van den Berg
Ja, en je geeft aan de consument is leidend, dus niet jullie zijn leidend.

00:25:59 Willem Cranenbroek
Wij zijn leidend in productontwikkeling. Dus dat wil zeggen, wij proberen iets te maken wat de consument heel erg lekker is en wat gewaardeerd wordt. We doen ook heel veel consumententesten met onze producten. Dus dat wil zeggen dat een groep van 75 consumenten ons product proeft en beoordeelt. En op basis daarvan weten we dan of het een goed product is of niet. En die data en informatie neem je ook vaak mee naar een retailer toe bijvoorbeeld om te zeggen, nou kijk, dit wordt gewaardeerd door de consumenten. En daarmee kun je een retailer zoveel krijgen dat hij het uiteindelijk in het schap wel of niet opneemt. Dan heeft ook prijs nog een impact natuurlijk. Maar wij zitten niet bij de consumenten aan tafel. Wij zijn geen eigen merk, dus wij markten niks naar de consument toe. Dus we hebben echt die retailer nodig om uiteindelijk die consument te overtuigen om het product in de winkel te kopen

00:26:48 Irene van den Berg
Ja. En aan de andere kant bieden jullie dus ook vlees aan. Zit daar een… Ook een streven in om dat minder te doen, of is dat ook marktgedreven dat er nu minder vlees, dat er minder varkens worden geslacht?

00:27:01 Willem Cranenbroek
Dat is markt en overheid gedreven op dit moment. Er worden natuurlijk heel veel boeren uitgekocht op dit moment, dus dat zorgt er direct voor dat er minder dieren beschikbaar zijn. Het is voor ons niet meteen een streven dat we heel veel minder vlees zouden moeten produceren. Als je, met name naar duurzaamheid kijkt en je kijkt wereldwijd naar CO2. Al het CO2 die we produceren gaat de hele wereld over. De economie groeit over de hele wereld. Wat ik zostraks al zei, er komt meer vraag naar eiwit en vooral naar dierlijk eiwit. Dus eigenlijk elk bedrijf dat wij hier sluiten zorgt ervoor dat er ergens anders andere bedrijven komen die misschien wel de helft of nog minder duurzaam zijn dan wat we ze hier al hebben, dus die veel meer CO2 uitstoten, die misschien wel veel minder regels hebben op dierwelzijn, want daar lopen in Noordwest-Europa ook behoorlijk mee voorop. Dus ja, als je naar het plaatje Nederland kijkt, dan snap ik de vraag, maar als je naar het wereldplaatje kijkt, dan is het eigenlijk bijna zonde om dat soort bedrijven hier te sluiten, omdat we het juist zo goed doen hier.

00:28:04 Irene van den Berg
Oke. En… Ik heb het al een paar keer gevraagd, maar hoe probeer jullie dan toch dat plantaardige te stimuleren via smaak? Zijn er nog andere dingen hoe je dat probeert te stimuleren?

00:28:15 Milos van Moorsel
Je probeert altijd natuurlijk samen te werken met je klant, of dat nou een retailer is of een groothandel. En je gaat proberen te kijken van oké, als de consument in de winkel komt, wat is de Consumer Decision Tree, dus wat zijn de stappen die hij doorloopt voordat hij een product gaat kiezen. En ook als je gaat kijken naar dat schap, daar probeer je dan ook echt een adviserende rol in te hebben van oké, maar is het schap voor de consument logisch? En ik weet nog, toen ik vijf jaar geleden begon, dat was mijn moeder die dat vertelde. Die zei, oh ja, ik ga ook eens een keer een plantaardig hamburger kopen en alle goede bedoelingen. En die belde me bijna in paniek vanuit de winkel, want ze zei, ja, ik zie overal hamburgers staan en ik weet niet waarom moet ik de ene pakken en ik vind het heel moeilijk met elkaar vergelijken. En inmiddels zijn we al veel verder dat die schappen veel beter zijn georganiseerd. Want toen ging het ook heel snel en dan was het ook wat gefragmenteerder. Dat zijn juist dingen waar wij proberen onze klanten mee te helpen. Van okee maar goed uit de onderzoeken die wij zien, zien we dat de consument baat heeft bij bijvoorbeeld een serveersuggestie op het etiket. Want dan zien ze dat ze sneller dat product willen kiezen. Of dat je het schap net wat anders indeelt. Of inderdaad, wat Willem aangeeft, we zien dat deze zomer deze smaaktrends heel populair zijn. Dus als je daar producten voor hebt, dan kan je misschien wel consumenten verleiden. Dus daar proberen ze mee te helpen. We proberen ook te kijken naar onze kennis en kunde die we hebben, omdat we heel Europees actief zijn. Dus we zien bijvoorbeeld dat bepaalde producten heel goed werken in bepaalde landen, wat we daar nieuw hebben geïntroduceerd met een klant. Nou, zou dat ook in Nederland kunnen werken? We gaan kijken naar het assortiment. Mis je artikelen in je assortiment? Bijvoorbeeld, we hebben weleens een keer een klant gehad, die had geen plantaardige kipstukjes. Dat is eigenlijk een vrij populair artikel. Dus dan zou je zeggen, nou, gewoon op basis van onze data, is dat misschien goed dat die komt toe te voegen. En dat is hoe wij proberen impact te hebben, om samen met de klant het op zo’n manier te doen, dat die consument meer verleid wordt, dat die drempel lager wordt, dat hij de keuze eens een keer anders gaat maken. Want daar begint het voor het merendeel mee. De vegetariërs en de veganisten die kennen hun weg wel in de winkel en die kunnen met tofu, tempeh fantastische producten maken. Maar de gemiddelde Nederlander, die moet je nog echt meenemen. En dat proberen we op die manier vooral te doen om op zo’n manier ook iets meer momentum te creëren.

00:30:23 Irene van den Berg
En hoe zijn de supermarkten ook nog veranderd in hun houding ten opzichte van plantaardig?

00:30:29 Milos van Moorsel
Nou ja, supermarkten zijn natuurlijk zich ook ontzettend bewust van wat er speelt in de wereld en ook de transitie die voor ons ligt. En op basis daarvan gaan ze ook andere keuzes maken. En dat zie je ook terug bijvoorbeeld aan de verschillende doelstellingen die alle supermarkten hebben en ze gaan hebben gecomiteerd met betrekking tot het deel plantaardig en dierlijk. En dat vertaalt zich natuurlijk in de keuzes die de supermarkten maken op hun inkoopbeleid, zeker.

00:30:54 Willem Cranenbroek
Ik denk dat het reispakket ook echt verandert. Toen we begonnen, toen… Ja, toen moest het vooral lekker zijn. En je ziet dat er door de jaren heen steeds meer eisen kwamen, vooral voor private label dan. Dus dat is ook een groot verschil dat veel mensen niet weten. Maar als je naar een merk kijkt, die kan natuurlijk alles erin stoppen wat hij zelf wil, want het is zijn eigen merk. Maar bij private label is het het merk van de retailer. Dus de retailer bepaalt waar de grenzen liggen. Dus wat je snel zag toen er wat kwam over zout bijvoorbeeld, dat er veel vleesvangsten hoog in zout waren, waren de retailers als eerste die zeiden, als het mijn private label is, dan mag er maar een 1% zout in zitten. Daar heb je dan dus wel naar te handelen in je productontwikkeling. Dus dat betekent dat je in één keer hele grote stappen moet gaan maken om te zorgen dat je weer binnen die kaders van de retailer blijft. Dus ook qua gezondheid lopen de retailers vaak voorop in het schap. Maar wat ze ook zijn gaan vragen is, het gaat niet meer om de basis, maar ik wil blijven verrassen. Dus dat wil zeggen, dan moeten seizoensproducten komen. Dus dan moeten met de barbecue seizoen moeten er eye catchers komen. Zo hadden we natuurlijk de sparerib zonder botjes erin, maar die echt op een barbecue mee kan. Zodat als jij een feestje geeft en je wil ook eens wat anders daar hebben liggen of er komt iemand die juist vegetarisch of veganistisch dat aan kunt bieden. We hebben nu showstoppers met de kersten, met Pasen. Dan heb je het over superleuke mooie rollades die met twee kleuren in elkaar gedraaid zitten. Die echt iets te bieden hebben op de tafel. Zodat als je, wat we veel zien, gezinnen met één, twee kinderen, ook die tegenwoordig vegetariër of veganist zijn geworden. En dan denken de ouders, wat moet ik nou? Ja, dat is gewoon zo. Dan kun je zoiets op tafel zetten en dan heb je toch een superleuke mooie maaltijd staan. Zonder dat je daar 16 kookboeken door hebt moeten werken om te denken, hoe maak ik iedereen blij? En daarnaast zie je natuurlijk dat prijzen echt heel erg mee gaan spelen. Waar vleesvervangers in het begin echt wel duurder waren van vlees, zie je op dit moment dat ze eigenlijk allemaal onder de vleesprijs zitten. Waardoor dus ook efficiëntie en gebruik van grondstoffen superbelangrijk is om dat op zo’n manier te doen dat je mee kunt in het geweld van de retail.

00:33:02 Irene van den Berg
Ja, en, wat ik nog over het imago van plantaardig ook wilde vragen is. Je ziet dat het stempel ultra-bewerkt volgens mij is gaan hangen aan plantaardige producten of aan vleesvervangers. Hebben jullie daar last van?

00:33:18 Milos van Moorsel
Ja, dat is natuurlijk een vraag die we ook krijgen van onze klanten. En met name dan, hoe kunnen we dat verhaal uitleggen richting de consument? En onze klant, die wil dat zelf dan ook doen. Dus daar wil je dan ook vooral bijvoorbeeld de supermarktketen mee helpen. Want er zijn inderdaad, die term die wordt heel vaak gekoppeld aan vleesvervangers. En daardoor gaat dat ook een beetje zijn eigen leven leiden, wat ook niet helemaal eerlijk is. Dus daar proberen we vooral mee te helpen. We zien nog niet dat er in één keer klanten zeggen, nou we hoeven geen vleesvervangers meer. Want het is ultra bewerkt. Het is meer van het gevoel dat ze ons vragen van hoe zit dat nou en leggen ze het ons dus uit. En als je ze dan uitlegt, dan kan je ze ook meenemen en dan kan je het verhaal verduidelijken. En dan is een beetje de kou uit de lucht, om het zo te zeggen.

00:33:58 Irene van den Berg
En ik zag nu ook met die nieuwe Amerikaanse voedingsrichtlijnen, dat ging allemaal ook over real food. Dus vlees wordt daar dan in gepromoot. Maar ik lees ook inderdaad tussen de regels door, zoiets als plantaardige vervangers, dat ze daar niet heel enthousiast van zijn in dat voedingsadvies.

00:34:16 Milos van Moorsel
Nee, er zit misschien ook een bepaalde politieke achterban tussen of drijven die daar ook wel impact op hebben. Dus dat speelt ook altijd wel een rol. Ik denk dat het erom gaat dat je gewoon een duidelijk goed verhaal vertelt, wat transparant is. Zodat de consument zelf alle informatie heeft om voor zichzelf een keuze te maken. En dat alles in balans kan doen. En daar hebben wij een rol in om dat goed te doen. Of dat nou plantaardig is, of hybride, of dierlijk. Daar moeten wij je de juiste informatie voor aanleveren en het juiste verhaal ook voor vertellen. Zodat de consument zelf de keuze kan maken.

00:34:47 Irene van den Berg
En hoe kijken jullie naar de toekomst? Want jullie zeggen op zich groeit bij ons plantaardig nog, hybride groeit ook. Hoe kijken jullie naar omzetten van deze producten in de toekomst?

00:34:59 Milos van Moorsel
Ja, dat is natuurlijk heel lastig, want het liefste zouden we

00:35:04 Willem Cranenbroek
dat ook vanuit een bedrijfsmatig

00:35:06 Milos van Moorsel
perspectief duidelijk hebben. Kijk, voor ons is het een belangrijk onderdeel van onze aanwezigheid en met die gedachte investeren we er ook naar en werken we er ook naar en die markt gaat gewoon veranderen. En of dat nou product A, B of C is, en welk deel daar plantaardig of hybride voor is, dat is heel moeilijk te zeggen. Dat zal zelfs per land verschillen. Bijvoorbeeld in Duitsland zie je dat hybride net een andere rol is gaan nemen dan in Nederland bijvoorbeeld. En dat plantaardig daar misschien net weer wat sneller is gegroeid ten opzichte van Nederland. Dus dat kan ook zelfs heel erg verschillen per land.

00:35:39 Irene van den Berg
Want in Duitsland is hybride dan minder hybride en meer plantaardig?

00:35:42 Milos van Moorsel
Nou ja, je ziet dat meer in de zin van de populariteit van de verschillende producten. Dus in Nederland is hybride heel erg hard gaan lopen. Een tijdje daarvoor liep het in Denemarken ook al heel hard hybride, dat dat heel populair werd. En in Nederland kwam er op een gegeven moment een kantelpunt. Als één grote retailer daarmee begint, dan kijken ze toch elkaar aan en dan kijken ze naar de data

00:36:00 Willem Cranenbroek
en dan zien ze dat

00:36:01 Milos van Moorsel
het loopt en dan gaan ze allemaal in beweging. En in Nederland zijn we bijvoorbeeld ook heel erg bezig met die ratio dierlijk plantaardig. En daar is natuurlijk zo’n hybride een heel efficiënte tool om heel laagdrempelig daar al een eerste stap in te maken. Maar in Duitsland zijn ze totaal niet bezig met de ratio dierlijk en plantaardig. Daar zijn ze meer bezig met de betaalbaarheid. Dus hoe kunnen we plantaardig betaalbaarder maken en toegankelijker? Dus die hebben ook andere eisen met bijvoorbeeld productontwikkeling die daar ook meer in lijnen zijn. En daardoor zie je dus dat plantaardig daar wel nog wat meer momentum heeft om het zo te zeggen, met name in de foodservice. En dat hybride daar hebben ze ook wel. Alleen dat ontwikkelt zich met wat anders. En dat zie je in alle landen, ga je dat zeker zien. In Frankrijk gaat zich dat heel anders ontwikkelen. Dus dat maakt het heel lastig. Maar wij zijn er wel aan toegewijd en wij proberen daar wel een impact op te maken. Of dat nou hybride, plantaardig is of heel duurzaam verantwoord, geproduceerd dierlijk.

00:36:54 Irene van den Berg
Oké. Jullie werken ook veel samen met boeren, dat zijn jullie leveranciers, maar ook de eigenaren van het bedrijf. ZLTO, de boeren van ZLTO hebben certificaten, begreep ik. Hoe kijken boeren naar de eiwittransitie?

00:37:12 Milos van Moorsel
Dat is

00:37:12 Willem Cranenbroek
een vraag die moet jij aan de boeren stellen. Dat is het makkelijke antwoord. Maar ik denk, zoveel mensen, zoveel meningen of zoveel mensen, net hoe je het noemen wil. Dus er zijn er die het omarmen, die het goed vinden dat dit gebeurt. Die daarmee bezig zijn zelf. Wat je niet moet vergeten is dat een heel groot deel van die boeren akkerbouwer is. En dat we in de ontwikkeling in Leeuwarden ook mee hebben genomen dat we willen ontwikkelen in veldbonen als grondstof uit Nederland voor een vleesvervanger of eventueel later ook in het hybride product. Waardoor die dus in één keer bijna een plekje in ons bedrijf krijgen die ze nooit hebben gehad. Maar er zijn natuurlijk ook die in het vlees zitten en die de grote onzin vinden. En eigenlijk vinden dat iedere euro die wij investeren juist moet zijn in het beter, nog meer verkopen van vlees. Zorgen dat de varkensprijzen voor het rundvlees zo hoog mogelijk zijn, zodat zij zo groot mogelijk inkomen hebben. Dus ja, dat is altijd lastig. Je kunt nooit bij iedereen het goed doen.

00:38:18 Irene van den Berg
Nee en wat zeggen jullie, want we zitten hier in Boxtel in Brabant waar toch veel varkensboeren zitten. Wat zeggen jullie tegen die varkensboeren?

00:38:26 Willem Cranenbroek
Dat alles om balans draait en dat er voor beide een verdienmodel is en dat we ook voor beide moeten zorgen. Dus de klant en de maatschappij verwacht iets van ons en dat mogen ze ook verwachten en daar horen wij als grote speler op in te spelen en dat doen wij door dus in te zetten op gezond duurzaam vlees. Maar daarnaast ook hybride en gezonde duurzame vleesvervangers. En dat hele pakket bieden wij aan. En de consument mag daaruit een keuze maken waar zij zich goed bij voelen en wat zij mee willen nemen. En dat betekent dat we ook die varkensboeren mee moeten nemen op reis. Want het is ook niet zo dat wij zeggen alles wat we vandaag doen is goed. Nee, we moeten ook naar de toekomst kijken. En ook daar moeten we samen bewegen. En er is zeker plek voor varkenshouders de komende jaren. Alleen daar moeten ook stappen gezet worden om nog verder te verduurzamen. Om uiteindelijk te zorgen dat wij hopelijk een mooiere wereld achter ons laten dan wat we hebben aangetroffen.

00:39:25 Irene van den Berg
Ja. En een partij als de ZLTO, daar hebben jullie ook mee te maken. Hebben jullie daar ook contact mee over, iets als de eiwittransitie?

00:39:32 Willem Cranenbroek
Ja, de ZLTO is onze eigenaar, dus daar is zeker contact mee.

00:39:37 Irene van den Berg
Ja. Even kijken… Ja, wat ik nog benieuwd was is inderdaad, is voor jullie uiteindelijk, als we naar de lange termijn kijken, want we hebben het inderdaad over de toekomst nu, blijft plantaardig dan een bijproduct voor Vion? Of zien jullie ooit dat Vion misschien wel vooral plantaardig en nog een beetje vlees erbij?

00:40:04 Willem Cranenbroek
Ik zou het ten eerste al geen bijproduct noemen. En als ik zie wat wij aan tijd, aandacht en aan team en geld geïnvesteerd hebben al de afgelopen jaren en dat voornemens zijn de komende jaren nog te doen dan mag dat echt geen bijproduct heten. Dan zou het echt… Dat is te weinig eer voor alles wat daarin zit. Dus je ziet ook dat we in 2019 met die missie eigenlijk begonnen zijn… …met wat Milos al zei… Weinig tot nul kennis, geen fabriek en geen klanten. En je ziet waar we nu staan. Dat is echt fantastisch. En wat voor een fantastisch team daarop zitten in Leeuwarden en in Groenlo ook qua ontwikkelingen. Dus dat is één. Twee, vlees zal zeker de komende jaren altijd veel groter blijven dan plantaardig. Dat is gewoon zo. Dat heeft te maken met A, hoe ons bedrijf in elkaar zit. B, wat het aanbod is. En C, vooral ook hoe de consument naar eten kijkt op dit moment. Dus als je naar de voeding kijkt, dan is vlees nog steeds een veel groter deel in die maaltijd dan dat plantaardig is. Er moet nog heel veel water door de zee voordat we zover zijn dat het bij wijze van 50-50 zou kunnen zijn. Het is een mooie toekomstvisie om daar misschien op den duur naartoe te werken. Maar op dit moment gaan we daar zeker nog niet komen en zullen we dus op andere vlakken moeten stimuleren om uiteindelijk die consumenten te verrassen en een duurzaam eiwitbron eigenlijk op tafel te zetten.

00:41:41 Irene van den Berg
Is het wel een toekomstdroom of niet?

00:41:46 Willem Cranenbroek
Ik denk dat er ruimte is voor beide. En dat er wel meer balans mag zijn dan dat er nu is. Maar ook dat de producten ook nog wel veel zullen gaan veranderen. Ik denk, waar we het net ook al over hadden, als je nu kijkt wat er nu ligt, dat we echt wel naar anders eten gaan. Alleen daar hebben we ook nog heel veel tijd en aandacht voor de jongere generatie voor nodig. Dus we zullen echt veel meer kennis en kunde in onze consumenten moeten steken, in hoe je anders naar je eten kunt kijken en dat je dus met die functionele schijf uiteindelijk, dat klinkt niet lekker, maar dat daar iets voor komt, waardoor je echt wel op die manier gaat voeden. Want je ziet wel dat mensen heel erg bewust bezig zijn op de een of andere manier, maar heel erg beïnvloed worden. Alleen dan op dit moment misschien wel op de verkeerde manier. Als je nu kijkt naar alles waar high protein op staat, dan word je natuurlijk helemaal gek van eigenlijk als je in de retailer komt waar veel wei-eiwit bijvoorbeeld in zit. Dus dan wil je van 60-40 naar 40-60 en dan zit het schap vol met wei-eiwit. Dat is net de verkeerde kant op. Maar dat betekent wel dat die consument te raken is en te beïnvloeden is om anders naar eten te gaan kijken. Wij zijn niet de TikTokkers van deze wereld, laten we heel eerlijk zijn, of de influencers. Dus daar zullen anderen voor nodig zijn om uiteindelijk daar wel beter beeld te geven naar de consument toe. Ik heb ook wel eens hier gekscherend gezegd, misschien moeten wij dat ook maar gewoon groot op alle vleesproducten ook gaan zetten. Dat ze echt hoge eiwitbronnen zijn, zodat de consument een beetje doorkrijgt. Ja, maar dat is toch gewoon vlees? Ja, maar dat is je eiwitbron van vroeger uit altijd. Dus eigenlijk wat je allemaal aan het kopen bent, dat is allemaal gekkigheid, wat je helemaal niet nodig hebt.

Irene van den Berg
Je hoeft geen extra eiwitshake te kopen.

Willem Cranenbroek
We overconsumeren, 99% van de consumenten in Noord-West-Europa overconsumeert eiwitten. Dus wat zijn we nou aan het doen met zn allen? Dus die trend zit ook… ergens en nou ja, we zullen daar een balans moeten gaan zorgen die anders is dan dat die nu is.

00:43:42 Irene van den Berg
Ja, en Milos, is het wel jouw toekomstdroom dat we allemaal functionele schijven gaan eten straks?

00:43:48 Milos van Moorsel
Nou, ja, kijk, we zijn aan die reis bezig en wat Willem ook zegt, je wilt het beter achterlaten dan je hebt aangetroffen en dat betekent gewoon ook dat we moeten veranderen en dat heeft Vion ook door. Daarom zijn ze zes jaar geleden die reis ook begonnen om op tijd daarmee te beginnen en op tijd impact te kunnen maken. Dus wij werken eigenlijk binnen het hele plantaardige team waar ik in zit. Wij werken met heel veel passie daarom op onze manier impact te maken. En dat ligt vooral in gewoon goede, lekkere, betaalbare producten die er altijd op tijd zijn bij de DC’s die netjes geëtiqueteerd zijn. Daar ligt onze kracht. En daar werken wij met heel veel passie naar. En daar dromen wij van dat we dat bij meer klanten en bij meer consumenten op de tafel kunnen krijgen. Maar goed, wat Willem ook zegt, wij zijn geen TikTokers. Daarom hebben we ook gekozen, bewust, om niet een merk te doen. Want dat zit niet in ons DNA. Dat kunnen we niet. En daar hebben we ook niet de ervaring in het netwerk in. Waar wij gewoon heel goed in zijn, is gewoon hele goede, duurzame, lekkere producten ontwikkelen. En naar de consument brengen. En op die manier willen we dat ook doen voor plantaardig. En dan terugkomen op die vraag. Daar zijn we al een serieuze speler van in heel veel markten. En dat willen we in nog meer markten worden. En het een hoeft daar ook niet het ander uit te sluiten. Ik denk dat juist onze kracht bij Vion ligt dat wij, en dierlijk en hybride en plantaardig doen. Omdat onze klant heeft maar één aanspreekpunt en die kan hem eigenlijk met al zijn eigen behoeften in het schap helpen. En dat proberen we dan ook te doen voor de klant.

00:45:16 Irene van den Berg
Ja, en nog iets waar we het nog niet over gehad hebben. Ik heb dus jullie jaarverslagen doorgekeken en ik zag dat er eerst …veel meer gecommuniceerd werd in woord over plant-based en dat dat nu minder terugkomt. Is dat omdat het dus minder populair is bij de consument?

00:45:32 Milos van Moorsel
Ik zag je vraag, ik vond het eigenlijk wel een interessante,  want dat is eigenlijk best wel onbewust. Dus ik denk ergens dat dat… Wat we eigenlijk zijn gaan doen, vier jaar geleden… …is dat we veel meer vanuit het merk Meat the Alternative zijn gaan communiceren als producent, omdat we zagen dat… …je daar veel meer je doelgroep beter mee kon bereiken en veel meer impact kon maken. Vanuit daar zijn bijvoorbeeld meerdere artikelen in de Lebensmittelnseite geweest, de Eiwit Trends, de Anuka Awards. En dat zijn we eigenlijk veel prominenten vanuit Meet the Alternative Leerwaarden gaan doen. En misschien daardoor ook onbewust minder vanuit de Vion uitgingen. Dus ik denk dat dat daardoor een beetje ontstaan is. Dus ja, ik denk dat dat niet bewust iets is. Maar daar hadden we niet zo helder.

00:46:16 Irene van den Berg
Nee, nou het grappige is dat jullie niet de enige zijn. Ik heb ook gekeken naar Nestlé, naar Unilever, naar Friesland Campina. En je ziet die trend in alle jaar verslagen. Dus je ziet rondom Covid staat het vol met plant-based en vegan en dat staat er tientallen keren worden die termen genoemd in jaarverslagen. En in 2024 moet je ze er echt… Dus ja.

00:46:46 Willem Cranenbroek
Ik denk dat het ook te maken heeft met het feit dat in 2019, 2020 werd er natuurlijk geïnvesteerd in het bedrijf. Dus was het ook groots nieuws, grote investeringen gedaan, we zijn ermee bezig. Dat volg je de eerste jaren en je ziet dat de trend op… als je het dan heb over het hele brede stuk, het ESG-stuk, is heel erg aan het veranderen. Dus het gaat veel meer over de breedste zin van duurzaamheid op dit moment. Ik denk dat je dat ook terugvindt in ons jaarverslag. Dus wij rapporteren nu in lijn met de CSOD-wetgeving en die schrijft gewoon redelijk binnen beperkte kaders voor hoe je dan moet gaan rapporteren en dan is er ook minder ruimte om dit soort storytelling erbij te doen. En daar gebruiken we dan met name onze websites voor, dus van Vion zelf, maar dus ook van Meat the Alternative, de eigen website om daar veel meer reuring rond onze plantaardig te creëren. Maar we vergeten het zeer zeker niet.

00:47:40 Irene van den Berg
Ergens was ik bang, we hadden het straks ook een beetje over dat politieke dat plant-based en vegan misschien ineens te woke is geworden om nog te communiceren.

00:47:51 Milos van Moorsel
Nee, zo ervaar ik dan niets. Sterker nog, dat is ook denk ik een van de redenen waarom we meer vanuit plantaardig zijn gaan doen. Omdat je, ook als je gaat kijken naar… Tuurlijk we vertellen vanuit Vion het verhaal van wie we zijn, maar als je gaat kijken naar onze doelgroep en de mensen die we ook willen bereiken, kan je dat effectiever doen vanuit onze eigen entiteit, de plantaardige entiteit. En daar zie je juist dat er nog steeds, ook omdat die markt zo heel erg dynamisch op dit moment is, dat er best wel veel reuring is binnen die markt van oké, hoe gaan we dit nou doen? Gelukkig kan ik niet zeggen dat ik dat ervaar, ook in de breedste zin vanuit andere segmenten of collega’s of zo. Nee, dat gelukkig niet.

00:48:27 Irene van den Berg
Goed om te horen. Zijn er nog dingen niet aan bod gekomen waarvan jullie zelf… Dat vinden we in dit kader… Ik heb mijn vragen inderdaad allemaal gehad…

00:48:42 Willem Cranenbroek
Misschien is het leuk om nog even aan te raken. Het stukje veldbonen natuurlijk, daar zijn we druk mee geweest. Want we zijn natuurlijk heel bekend met onze boeren over het vlees, wat we al jaren produceren. En toen we dus begonnen met Leeuwarden wilden we ook kijken, kunnen we een eigen grondstof creëren? In Nederland, waar we van Nederlandse akkers kunnen halen. We zijn dus al vijf jaar geleden begonnen met het verbouwen en het onderzoeken naar veldbonen. Daar hebben we meerdere producten van gemaakt, ook in de retailer hebben die gelegen. En je ziet wel dat een veldboon eigenlijk altijd meer als veevoer werd gemaakt vroeger, omdat het heel moeilijk is om bij food aan te sluiten. Dus we zitten in een consortium, dat doen we samen met onder andere KeyGene in Wageningen en Ebro Ingredients. En we zijn dus al jaren bezig om onze nieuwe veldboon te ontwikkelen. En dat je echt een nieuwe eiwitbron krijgt, beter rendeert op de Nederlandse akker, die dus echt een nieuw verdienmodel geeft, ook voor de Nederlandse akkerbouwer, maar die ook heel weinig smaak heeft, en dat klinkt heel gek, maar dat is waar je nou op zoek bent. Iets wat heel weinig smaak en kleur bij zich draagt, zodat je met mooie smaakmakers uiteindelijk iedere smaak erop kan zetten die je wil. En dan kun je een fantastisch mooie nieuwe eiwitbron gebruiken, waar we nu ooit begonnen zijn met soja uit Amerika, zijn we al voor het grote deel geshift naar soja uit Europa, En als echte sterke Nederlandse eiwitbron zou die veldboon daar fantastisch in staan. We hadden gehoopt al wel iets verder te zijn, maar een nieuwe ras ontwikkelen heeft gewoon minstens 7 jaar nodig. Dus we hebben nog een paar jaar te gaan, maar we hopen heel erg dat we dus in een paar jaar echt weer met een dijk van een product komen van Nederlandse bodem.

00:50:20 Irene van den Berg
En inderdaad, de ambitie is dus ook om het hier in Europa of zelfs in Nederland te doen.

00:50:27 Willem Cranenbroek
Ja, in Nederland. We hebben fantastisch mooie akkers in Nederland, waar we eigenlijk rotatiegewassen op missen. Je ziet dat vaak het rustgewas is tarwe. Daar moet je eigenlijk mee concurreren. Veldboon heeft heel veel te bieden aan de akker. Omdat hij bloemetjes geeft, helpt hij in de biodiversiteit, bindt zelf stikstof. Dus je hebt eigenlijk weinig tot geen kunstmest nodig op de akker. En je kunt de bodem daarmee verbeteren. Dus er is heel veel surplussen. Alleen het verdienmodel past nog niet op dit moment. Dus dat betekent dat wij daarin investeren als bedrijf ook. Dus we betalen die boeren wat meer om ervoor te zorgen dan dat de markt doet. Zodat we zorgen dat het zin heeft om die veldboon in te zaaien. Daar zorgen we dan voor dat we ook data terugkrijgen van de akker, zodat we dat mee kunnen nemen in ons ontwikkeltraject. Het zou natuurlijk heel mooi zijn als we dadelijk een veldboon kunnen maken. Die is dan niet alleen voor ons, die is dan echt voor de hele markt ter beschikking. Maar dan wouden we met z’n allen kunnen zeggen, in Nederland, in België, maar ook in Duitsland, laten we eens onze eigen boontjes doppen.

00:51:31 Irene van den Berg
En zou je ook varkensboeren willen verleiden om over te stappen naar de veldbonen?

00:51:35 Willem Cranenbroek
Nou, een varkensboer heeft meestal niet zoveel grond, dus dat is lastig. Maar voor een rundveehouder zou het zeker kunnen. Melkvee heeft vaak veel grond erbij. Gebruikt nu mais. Zetten heel af en toe wel eens veldbonen, die ze dan als voer, als veevoer gebruiken. Maar daar zou het zeker in een bouwplan in kunnen passen om daar een extra verdienmodel op te hebben, ja.

Irene van den Berg
Interessant. Dank jullie wel voor jullie verhaal

Willem Cranenbroek
Graag gedaan