Na al die uitzendingen over stikstof, de vleessector, politiek en over boeren zouden we bijna vergeten waar het in deze transitie eigenlijk allemaal om draait: om eten! Daarvoor schuift culinaire creatieveling Maartje Borst aan. 

Maartje heeft de onder vegans beroemde lunchroom Koffie ende Koeck opgericht. Daarnaast schreef ze 5 plantaardige kookboeken zoals Elke dag Feest, Man eat Plant en recent, Vegan December. Inmiddels helpt ze ook bedrijven met productontwikkeling van bijvoorbeeld plantaardige kaas. 

We duiken de geschiedenis van ons (vegan) eten in. Ook geeft ze ons wat kooktips en een boterzacht kerstrecept.

In deze aflevering:

• De eerste kook-herinneringen van Maartje 
• Wanneer besloot Maartje vega(n) te gaan eten? 
• De Hollandse kost heeft zonder vlees wat creativiteit nodig
• Hoe de mutatie van een peulvrucht een grote rol speelde in de agrarische revolutie
• Zijn “hippe” amandelmelk en “vegan eieren” al eeuwen oud? 
• Over vetten, eiwitten en koolhydraten 
• Gluten… die zijn toch slecht? Of toch niet?
• Seitan, de oudste vleesvervanger van de wereld
• Wat zijn dé tips voor de plantaardige keuken?
• Maartjes recept-tip voor een plantaardige decembermaand

Verbeter de wereld met vork en mes… maar vandaag maar even niet. Hoewel Ome Willem ons in de jaren 80 probeerde te overtuigen dat een “broodje poep” heerlijk zou zijn, is het in deze aflevering vooral stank wat de klok slaat. Door ons dierlijke menu zitten namelijk flink wat mensen op het platteland dagelijks in de stank. En dat kan zo indringend zijn, dat de rechtbank vorig jaar oordeelde dat het leven in stank een overtreding van de mensenrechten is.

We gaan in gesprek met gedupeerde bewoner Piet Catsburg, die al 15 jaar strijdt tegen stank en met advocaat Nout Verbeek. Er gaat een Kafkaëske wereld open van odeur-units, trage procedures en contraproductieve wetten.

Een saai onderwerp? Nee hoor! Het blijkt zelfs soms te vergelijken met dé jaren 90 klassieker “Jiskefet”. Hoe dat precies zit moet je zelf maar gaan luisteren.

In deze aflevering:

• Wat doet het met een mens als de geur van de intensieve veehouderij in je huis binnendringt? 
• Welke rechten heb je als burger als het over de geur van je woonomgeving gaat?
• Hoe meet je stank eigenlijk? 
• Wat was het luchtwasserschandaal? 
• Hoe bekostigen de burgers het hoger beroep dat de Staat aangevraagd heeft? 
• Eet Piet, als stank-gedupeerde, zelf eigenlijk vlees?

Gasten:

• Piet Catsberg
• Nout Verbeek

In London, op het congres van Compassion in World Farming en iPES Food, interview ik Dokter Shireen Kassam. Shireen is hematoloog. Zij bestudeert ziekten van het bloed, met een specialisatie in lymfenklierkanker. Maar de laatste jaren is ze zich gaan verdiepen in het effect van voeding, en dan vooral Plantaardige voeding, op het genezen én het voorkomen van ziekten. 

Ze deed een extra studie, leefstijlgeneeskunde, en richtte daarna de organisatie Plant-Based Health Professionals UK op. Daarmee onderwijst ze artsen en gezondheidsprofessionals over de effecten van een vegan voedingspatroon. Recent schreef ze samen met haar zus, die ook kankerarts is, het boek: Eating Plant-Based: Scientific Answers to Your Nutrition Questions. Een uitgelezen kans om eens even de diepte in te gaan op de gezondheidsaspecten van een plantaardig dieet. 

Dit interview is in ‘t engels. 

Deze aflevering: 

• Waarom is Shireen, als kankerarts, zich gaan specialiseren in voeding? 
• Op welk dieet blijven mensen het langst gezond? 
• Zijn plantaardige proteïnen even goed als dierlijke? 
• Hoe belangrijk is vitamine B12? 
• Is plantaardig eten slecht voor je botten? 
• Hoe zit het met zwangere vrouwen, jonge kinderen en oudere mensen? 
• Hebben ziekenhuispatiënten dierlijke proteïnen nodig? 
• Hoe voorkom je, als voorvechter van plantaardige voeding, een tunnelvisie? 

Echte kaas maken, zonder de koe. Dat is de belofte van Those Vegan Cowboys. De oprichter van dit bedrijf is Jaap Korteweg, natuurlijk bekend van de Vegetarische Slager. Maar nu zijn vleesimitaties de supermarktschappen hebben veroverd, heeft Jaap zijn pijlen op de kaasmarkt gericht. En dat is minstens zo’n grote uitdaging. Hij wil namelijk niet alleen iets maken dat naar kaas smaakt, nee, iets dat echt IS. Want, dat wat in een koeienlichaam gebeurt, moet toch ook in een machine kunnen? De techniek van Precisiefermentatie zou hier voor moeten gaan zorgen. Het is een proces waar nog volop aan gewerkt wordt. 

We krijgen een kijkje achter de schermen, in het innovatielab van Those Vegan Cowboys, en een interview met Jaap Korteweg zelf.   

In deze aflevering:

• Wat is het verschil tussen plantaardige kaas en kaas gemaakt met precisiefermentatie? 
• Wat is precisiefermentatie?
• Waarom is caseine zo belangrijk voor het maken van kaas? 
• Hoe leer je een micro-organisme om caseine te maken? 
• Mag kaas op basis van precisiefermentatie wel verkocht worden in de EU? 
• Hoe natuurlijk is dit? 
• Wat betekent deze ontwikkeling voor de rol van de boer? 
• En wat betekent dit voor de rol van het dier? 

De verwachting is dat de wereldbevolking  in 2050 naar 10 miljard mensen groeit. Dat betekent dat we 2 miljard meer monden  te voeden hebben dan nu. Maar de planeet wordt niet groter. dus hoe gaan we dat doen? Hoe richten we ons voedselsysteem zo in dat er genoeg is voor iedereen? 

En hoe kunnen we zorgen dat we dieren in de veehouderij, geen voedsel geven dat we zelf ook hadden kunnen eten? Want dat is toch een enorme voedselverspilling? 

In deze aflevering ga ik op bezoek bij Karel van der Velden van Nijsen, een fabriek die veevoer maakt uit bijna alleen maar reststromen. Daarnaast bezoek ik Hannah van Zanten, Zij is Universitair Hoofddocent bij de Farming Systems Ecology group aan de Wageningen Universiteit. En daarnaast leidt ze het circular food systems project, waarin ze onderzoekt hoe we de wereld kunnen voeden binnen de grenzen van de planeet. 

In deze aflevering: 

• Duikt Esther samen met Karel de veevoer-fabriek in. Van welke voormalige levensmiddelen maakt Nijsen veevoer? 
• Waarom worden producten als ‘restproduct’ bestempeld? 
• Hoe kunnen we onze reststromen voorkomen? 
• Is het nu efficiënt om de dieren in de veehouderij reststromen te voeden? 
• Zouden we ook helemaal zonder dieren kunnen in ons voedselsysteem? 

Past het dier nog op ons bord? een treffende vraag die je zowel vanuit duurzaamheids-, als vanuit ethisch oogpunt kunt beschouwen. Dat is precies wat Imke de Boer, Hoogleraar Dieren & Duurzame Voedselsystemen aan de Wageningen Universiteit, doet. 

Ze is een van de grondleggers van de kringloopvisie op de landbouw van de vorige minister Carola Schouten. En ze schreef de voedselvisie voor Nederland in 2050, “van meer naar beter”, waar ze de prestigieuze Rockefeller Food System Vision Prize mee won. 

In haar recente, heel persoonlijke boek: “Past het dier nog op ons bord?”, stelt ze zich de vraag: mogen wij dieren wel doden en bezitten? 

In deze aflevering: 

• Waarom Imke zich ongemakkelijk voelde bij de studie Dierwetenschappen
• Hoe ziet, in de voedselvisie 2050, de rol van het dier in het voedselsysteem eruit?
• Hoeveel dierlijke producten zouden we, vanuit duurzaamheidsoogpunt, nog moeten eten? 
• De mythe van het belang van dierlijke mest
• Mogen we dieren nog wel doden en bezitten? – Imkes persoonlijke antwoord hierop
• Is de Universiteit Wageningen verantwoordelijk voor het vormgeven van de huidige intensieve veehouderij

Credits:

• Foto Imke de Boer: Linelle Deunk

Het lijkt zo logisch. Wat je eet, heeft invloed op hoe je je voelt. En op je gezondheid. Toch, lijkt deze simpele wijsheid soms ver te zoeken in de medische zorg. Daar wil mijn gast van vandaag verandering in brengen. Patrick Deckers is orthopedisch chirurg en hij richtte deze maand de organisatie Caring Doctors op. Daarin verenigen dokters zich voor een gezonder voedselsysteem. Zij publiceerden daarvoor een manifest met de titel: ons huidige voedingssysteem, geënt op met name dierlijke eiwitten is onhoudbaar voor mens, dier en de aarde. 

In deze aflevering:

• Wat was voor Patrick Deckers de aanleiding om Caring Doctors op te richten?
• Waarom de zorg soms dweilen met de kraan open is
• Wat leren studenten geneeskunde over voeding?
• Kan vlees en zuivel binnen een gezond voedingspatroon passen?
• Welk effect heeft vlees- en zuivelconsumptie op de volksgezondheid?
• Hoe is het zover gekomen dat in New York alle ziekenhuizen nu de plantaardige optie als standaard aanbieden?
• Wat gaat Caring Doctors doen om de voeding in Nederlandse ziekenhuizen gezonder en meer plantaardig te maken?

Credits

• Gast: Patrick Deckers, Caring Doctors
• Presentatie: Esther Molenwijk, Bureau DaadWerk
• Vegan VoxPop: Ernie van Dalen, de Groene van Dalen
• Audio en design: Marlon van der Pas, Nothing Blank

Meer info?

• Website Caring Doctors: https://caringdoctors.org

• Manifest Caring Doctors: https://caringdoctors.org/manifest

Een broodje hummus, pompoensoep en een vegetarische salade geitenkaas. Het zijn de altijd maar weer terugkerende keuzes voor de vegetariër op de menukaart. Niks mis mee, maar… kan het niet wat creatiever?

Dat is precies waar mijn gast van vandaag zich voor inzet. Femke van den Heuvel werd verkozen tot op één na beste vegetarische chef van Europa. Ze is oprichter van de kookschool VIP Health & Nutrition, waarin ze chefkoks opleidt in de vegetarische en veganistische keuken.

In deze aflevering:

• Hoe is het gesteld met de vega(n) opties in de Nederlandse horeca?
• Wat is de meest gemaakte fout?
• Wat moet een goede vega(n) chef kunnen?
• Waarom vergt vega(n) koken een heel andere menu-opbouw?
• Hoe ontwikkel je smaak?
• Is er onder ROC koks-leerlingen interesse in vega(n) koken?

Meer info?

• Koksopleiding Femke van den Heuvel:
  https://viphealthandnutrition.nl
• Gilde bedrijfsopleidingen Venlo, leergang Vegan Chef: https://www.gildebedrijfsopleidingen.nl/opleidingen/vegan-chef
• “Plant-based” ROC koksopleiding in Amsterdam (let op: 80% plantaardig, 20% dierlijk)
  https://www.rocva.nl/MBO-onderwijs/Sectoren/Horeca-Bakkerij-Facilitair/Plant-based-Chef

De TU Delft berekende haar CO2 uitstoot en wat bleek: de grootste impact zit ‘m in de voedselconsumptie. Bij de faculteit bouwkunde besloten ze daar iets aan te doen en ze schrapten al het vlees van het menu. Het veroorzaakte een heuse mediastorm. Hoe hebben ze die stap naar een vegetarische kantine gemaakt? Wat waren de reacties van de studenten en wat is het resultaat? In gesprek met Professor Andy van den Dobbelsteen. Hij is Hoogleraar Climate Design & Sustainability en daarnaast Duurzaamheidscoordinator van de TU Delft. 

In deze aflevering

• Wat was de aanleiding om al het vlees en vis uit de kantine te schrappen? 
• De mediastorm die op de aankondiging volgde
• Hoe reageerden de studenten en medewerkers? 
• Is de vegetarische kantine duurder? 
• Hoe loopt het nu met de vega-kantine?

Hoe gezond is vlees eigenlijk? En, kán het ook zonder? Hoe worden we verleid in onze voedselkeuzes en zou de overheid zich daarmee moeten bemoeien?

Jaap Seidell is hoogleraar Voeding en Gezondheid aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Hij houdt zich al 40 jaar bezig met voeding, voedselbeleid en welvaartsziekten.

Daarnaast zit hij in de wetenschappelijke raad voor Integrale Duurzame Landbouw en Voeding. Hij adviseert de Gezondheidsraad en ook nog eens de internationale World Health Organisation. Én hij schreef drie boeken over voeding en voedselbeleid.

In deze aflevering:

• Hoe gezond is vlees?
• Hoe gezond is een vegetarisch dieet? En veganistisch?
• Waar moet de veganist extra op letten?
• Zijn vleesvervangers een gezonde keuze?
• Wat maakt het zo moeilijk om ons eetgedrag te veranderen?
• Hoe gezond is onze ‘voedselomgeving’
• Wat kan de overheid doen om gezonde voedselkeuzes makkelijker te maken en moet zij zich hier wel mee bemoeien?
• Hoe vrij moeten we zijn om vlees te eten?
• Waarom is dat vlees zo verleidelijk en kunnen wij onszelf herprogrammeren naar een voorkeur voor gezonde keuzes?