Waar denk jij aan bij “Duurzaam oogsten uit de natuur”? Vast niet aan het doodschieten van wilde dieren. Toch is dat, hoe jagers hun hobby het liefste noemen.

In gesprek met Nettie Dekker. Zij is freelance schrijver met een bijzondere passie voor in het wild levende dieren. Ze was vier jaar eindredacteur van Argus, het donateurstijdschrift van De Faunabescherming, ze schreef interviews en opiniestukken voor en met Fauna4Life en ze publiceert onder de naam Dierenblogger opinies over mens, dier en natuur en hoe ze elkaar beïnvloeden.

Onlangs publiceerde zij het boek ‘Jagerslatijn, mythes en fabels over de jacht’, waarin ze het nut en de moraal van jagen stevig aan de kaak stelt.

Daarin krijgt de lezer niet alleen een lesje over wetgeving, ecologie en jachtargumenten, maar ook over propaganda en over de kracht van taal.

In deze aflevering:

• Op welke dieren mag gejaagd worden? 
• Wie bepaalt dat? 
• Wanneer is jagen volgens de wet gerechtvaardigd? 
• Wat is het effect van jagen  op het beheren van de wildpopulatie? 
• Waarom is de media de jagers zo goedgezind?
• Wat is het effect van de wolf op het beheer van de wildpopulatie? 
• Welke propaganda gebruiken jagers? 
• Wat bezielt de jager? 
• Is het eten van wild nou duurzaam?

Verbeter de wereld met vork en mes… maar vandaag maar even niet. Hoewel Ome Willem ons in de jaren 80 probeerde te overtuigen dat een “broodje poep” heerlijk zou zijn, is het in deze aflevering vooral stank wat de klok slaat. Door ons dierlijke menu zitten namelijk flink wat mensen op het platteland dagelijks in de stank. En dat kan zo indringend zijn, dat de rechtbank vorig jaar oordeelde dat het leven in stank een overtreding van de mensenrechten is.

We gaan in gesprek met gedupeerde bewoner Piet Catsburg, die al 15 jaar strijdt tegen stank en met advocaat Nout Verbeek. Er gaat een Kafkaëske wereld open van odeur-units, trage procedures en contraproductieve wetten.

Een saai onderwerp? Nee hoor! Het blijkt zelfs soms te vergelijken met dé jaren 90 klassieker “Jiskefet”. Hoe dat precies zit moet je zelf maar gaan luisteren.

In deze aflevering:

• Wat doet het met een mens als de geur van de intensieve veehouderij in je huis binnendringt? 
• Welke rechten heb je als burger als het over de geur van je woonomgeving gaat?
• Hoe meet je stank eigenlijk? 
• Wat was het luchtwasserschandaal? 
• Hoe bekostigen de burgers het hoger beroep dat de Staat aangevraagd heeft? 
• Eet Piet, als stank-gedupeerde, zelf eigenlijk vlees?

Gasten:

• Piet Catsberg
• Nout Verbeek

Dit interview is ook te zien als filmpje op youtube: https://youtu.be/gWKYp155JEA

George Monbiot is journalist voor The Guardian, schrijver en activist. In zijn boek Regenesis pleit hij voor een eind aan de veeteelt. Precisiefermentatie zou in de toekomst voor onze proteïnen moeten zorgen.

In deze aflevering: 

• Het verwoestende effect van de veeteelt op de planeet
• Is gras-gevoerd vlees dan niet een goede oplossing?
• Is het verstandig om vee wel reststromen en “marginale gronden” te voeren? 
• Wat bedoelt George met de valse idylle van de landbouw? 
• Hoe is het romantische idee van de boerderij diep in ons geworteld?
• Hoe veranderen we onze diepgewortelde ideeën over de romantiek van het platteland?
• Hoe kan precisie fermentatie onze dierlijke producten vervangen? 
• Hoe natuurlijk is precisie fermentatie? 
• Hoe kan het verkleinen van de voetafdruk van de landbouw ons dichterbij de natuur komen? 

Credits:

Gasten: George Monbiot (The Guardian) 

Presentatie: Esther Molenwijk, Studio Plantaardig

Audio en design: Marlon van der Pas, Nothing Blank

Foto George Monbiot: Guy Reece

Past het dier nog op ons bord? een treffende vraag die je zowel vanuit duurzaamheids-, als vanuit ethisch oogpunt kunt beschouwen. Dat is precies wat Imke de Boer, Hoogleraar Dieren & Duurzame Voedselsystemen aan de Wageningen Universiteit, doet. 

Ze is een van de grondleggers van de kringloopvisie op de landbouw van de vorige minister Carola Schouten. En ze schreef de voedselvisie voor Nederland in 2050, “van meer naar beter”, waar ze de prestigieuze Rockefeller Food System Vision Prize mee won. 

In haar recente, heel persoonlijke boek: “Past het dier nog op ons bord?”, stelt ze zich de vraag: mogen wij dieren wel doden en bezitten? 

In deze aflevering: 

• Waarom Imke zich ongemakkelijk voelde bij de studie Dierwetenschappen
• Hoe ziet, in de voedselvisie 2050, de rol van het dier in het voedselsysteem eruit?
• Hoeveel dierlijke producten zouden we, vanuit duurzaamheidsoogpunt, nog moeten eten? 
• De mythe van het belang van dierlijke mest
• Mogen we dieren nog wel doden en bezitten? – Imkes persoonlijke antwoord hierop
• Is de Universiteit Wageningen verantwoordelijk voor het vormgeven van de huidige intensieve veehouderij

Credits:

• Foto Imke de Boer: Linelle Deunk

Voor de één is hij de man die Nederland op slot zet. Voor de ander is hij een ware held. Johan Vollenbroek heeft ervoor gezorgd dat niemand meer om het stikstof vraagstuk heen kan. Hij strijdt met zijn organisatie Mobilisation for the Environment voor natuur en biodiversiteit. Dat doet hij vooral door processen aan te spannen tegen milieuvergunningen die de overheid volgens hem ten onrechte verleend heeft. En daarin is hij nogal succesvol. De rechter gaf hem al in honderden processen gelijk. Zo ging er bijvoorbeeld al regelmatig een streep door de vergunning voor nieuwe veestallen of voor diverse bouwprojecten. Hij won verschillende onderscheidingen en werd zelfs geridderd. De meeste boeren zijn echter niet onverdeeld enthousiast over hem. Genoeg gespreksstof dus!

In deze aflevering: 

• Is de natuur nu echt zo belangrijk? 
• Hoe is het gesteld met de Nederlandse natuur ten opzichte van oost-europese landen?
• Waarom Johan Vollenbroek besloot om natuurbescherming via juridische procedures af te dwingen
• Wat zijn ‘PAS-melders’ en hoe zijn zij in zo’n lastige situatie beland? 
• Welke toekomst ziet Johan Vollenbroek voor het Nederlandse landschap?

Credits: 

• Gast: Johan Vollenbroek, Mobilisation for the Environment (MOB)
• Presentatie: Esther Molenwijk, Bureau DaadWerk
  Vegan VoxPop: Ernie van Dalen, de Groene van Dalen
  Vegan Journaal: Pablo Moleman, Proveg
• Audio en design: Marlon van der Pas, Nothing Blank
• Foto Johan Vollenbroek: VidiPhoto

Meer info? 

• Website Mobilisation for the Environment (MOB): https://mobilisation.nl/nl/
• Informatie over Programma aanpak Stikstof (PAS) op website MOB: https://mobilisation.nl/index.php?id=11

In de vorige podcast sprak ik met Noor Evertsen over de baanbrekende wetswijziging van Tweede Kamerlid voor de Partij voor de Dieren Leonie Vestering. Daarmee zou het dier niet meer aangepast mogen worden aan het stalsysteem. Vlak na dat gesprek, bleek dat de nieuwe minister van LNV deze wetswijziging wil dwarsbomen en in plaats daarvan de veesector zelf wil laten komen tot een zogenaamde dierwaardige veehouderij.

Maar Is het nou een goed idee om dierenwelzijn aan de boeren over te laten? Daarover ga ik in gesprek met niemand minder dan Leonie Vestering zelf. Zij zet zich al jaren in voor de dieren, onder andere als Directeur van Wilde Dieren de Tent uit. Sinds 2015 voert zij met de Partij voor de Dieren haar strijd in de politieke arena, eerst bij de provincie Flevoland, later in Almere en sinds 2021 in de Tweede Kamer.

In deze aflevering:

• Hoe wil de PvdD met een wetswijziging dieren in de bio-industrie beter beschermen?
• Waarom wil LNV een stokje voor deze wetswijziging steken?
• Zou de wetswijziging ook impact hebben op het houden van huisdieren?
• Kan een sector-convenant voor een ‘dierwaardige veehouderij’ de oplossing zijn?
• Hoe zou de PvdD boeren willen steunen in de transitie naar duurzamer en diervriendelijker?

Meer info?

• Amen­dement Vestering (april 2021) over het niet langer aanpassen van dieren aan het systeem
• Brief Minister Piet Adema over vervolgstappen amendement
• Bijdrage van Leonie Vestering aan debat over dieren in de veehou­derijTw

Deze taalkundige hersengymnastiek van George Orwell – uit zijn beroemde boek Animal Farm – is treffend voor hoe het gesteld staat met de rechten van dieren. En ja, het is ook niet makkelijk, want hoe verenig je nou het belang van het dier op een mooi en lang leven, met de behoefte van de mens naar een stuk vlees?

Daarover ga ik in gesprek met Noor Evertsen. Zij is onderzoeker en publicist op het gebied van dierenwelzijn en dierenrechten. Ze schreef daarover diverse boeken en is tevens bestuurslid van de Stichting Animal Rights.

In deze aflevering:

• Welke eisen zijn er ten aanzien van het welzijn van ‘landbouwhuisdieren’?
• De Wet Dieren stelt dat dieren een ‘intrinsieke waarde’ hebben. Wat houdt dat in?
• Hoe een varken uit de bio-industrie andere rechten heeft dan een varken in de achtertuin.
• Ziet Noor positieve ontwikkelingen in het recht voor dieren?
• Wat gaat het amendement van Leonie Vestering (PvDD) veranderen voor de dieren?

Meer info?

• Stichting Animal Rights: https://www.animalrights.nl
• Wet Dieren:  https://wetten.overheid.nl/BWBR0030250/2022-01-28
• Amendement Wet Dieren door Leonie Vestering (PvDD); https://www.partijvoordedieren.nl/moties/amendement-vestering-over-het-niet-langer-aanpassen-van-dieren-aan-het-systeem
• Artikel in Boerderij over de uitspraak van de rechter mbt. Structurele misstanden in de veehouderij: https://www.boerderij.nl/rechter-suggereert-voortdurende-misstanden-veehouderij
• De twee kunstenaars die Noor Evertsen in de podcast noemt: https://hartmutkiewert.de/werk/animal-utopia/ en https://liekeland.nl

Veranderen is niet makkelijk. Zeker, als het om ons eetgedrag gaat. En soms, kunnen we wel een duwtje de goede kant op gebruiken. Maar, welke duwtjes helpen nou?
Dat is precies wat consumptiesocioloog Hans Dagevos, van de Wageningen Universiteit, onderzoekt. Hij verdiept zich in ons voedselconsumptiegedrag, met een speciale aandacht voor vlees. Hoe is onze vleesconsumptie door de jaren heen veranderd?
En vooral: hoe kunnen we mensen nudgen richting een vegetarische keuze? 

In deze aflevering:

• Hoe is onze vleesconsumptie door de jaren heen ontwikkeld?
• Waarom is het zo moeilijk om je eetgedrag te veranderen?
• Welke nudges zijn effectief om mensen een vega(n) keuze te laten maken?
• Wat vindt Hans Dagevos van het Haarlemse verbod op vleesreclame?
• Moeten we altijd vrij zijn om zoveel vlees te eten als we willen?
• En wat voorspelt Hans voor de vleesconsumptie in 2040?

Credits

• Gast: Hans Dagevos, Wageningen Universiteit
• Presentatie: Esther Molenwijk, Bureau DaadWerk
• Vegan VoxPop: Ernie van Dalen, de Groene van Dalen
• Audio en design: Marlon van der Pas, Nothing Blank

Meer info?

• Profiel en publicaties Hans Dagevos: https://www.wur.nl/en/persons/hans-dr.-jc-hans-dagevos.htm
• Artikel over ‘nudgen’ door aanpassing op menukaart: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195666322001404?via%3Dihub

Sommigen noemen het een tikkende tijdbom, anderen Russische roulette: deze aflevering gaat over zoönosen. Dat zijn ziekten die van dier op mens over kunnen springen, zoals covid19 of de vogelgriep. Hoe ontstaan zoönosen? Welke rol spelen onze volle veestallen hierin? Wat kunnen we er aan doen en hoeveel zorgen moeten we ons maken?

Te gast is Professor Thijs Kuiken, Hoogleraar Vergelijkende Pathologie aan het Erasmus MC. Hij verdiept zich in opkomende infectieziekten, zoals de vogelgriep, en in hoe deze samenhangen met biodiversiteit, water, voedsel en gezondheid.

In deze aflevering:

• Wat is een zoönose?
• Wat zijn de oorzaken van zoönosen?
• Waarom is de huidige vogelgriep uitbraak extra zorgelijk?
• Wie zijn de veroorzakers van de ziekmakende vogelgriep: de wilde watervogels of het pluimvee?
• Wat kunnen we doen om de vogelgriep en andere zoönosen aan te pakken, of beter nog: voor te zijn?
• Waarom pleit Thijs Kuiken voor een holistische aanpak en hoe ziet deze er uit?
• En natuurlijk ben ik benieuwd… eet de vogelgriep-expert zelf nog wel eens een stukje kipfilet?

Meer info?

• Het position paper van Thijs Kuiken en Ron Fouchier ten behoeve van de Hoorzitting “Zoönosen en de huidige situatie rond het vogelgriepvirus” (februari 2022), https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details?id=2022A00942
• Het IPBES rapport over biodiversiteit en het ecosysteem, 2019: https://ipbes.net/global-assessment
• Het onderzoek dat Thijs Kuiken aan het eind van de podcast noemt, over de milieu-impact van vlees, zuivel en eieren: “Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers” door Poore J, Nemecek T. ,  https://www.science.org/doi/10.1126/science.aaq0216

Dat we beter niet kunnen vliegen, de verwarming een graadje lager moet én dat we korter moeten douchen, dat weten we nu allemaal wel. Maar, wat betekent ons stukje vlees voor het milieu?

Daarvoor heb ik vandaag de Friese Hilde Anna de Vries uitgenodigd. Zij is boeren-kleindochter, ze was hiervoor directeur bij Foodwatch en is nu Campagneleider Duurzame Landbouw bij Greenpeace, waar zij haar tanden heeft gezet in de toekomst van de veeteelt.

In deze aflevering:

• Hoe heeft de Nederlandse veehouderij invloed op de boskap van de amazone?
• Waarom speelt de landbouw zo’n grote rol in de stikstofuitstoot?
• We bespreken de nieuwe plannen van het kabinet om de stikstof te verminderen
• Wat is de rol van de LTO bij het in stand houden van de status quo van de veeteelt
• Is de LTO er wel voor de boeren?
• En hoe is het om je als boeren-kleindochter in te zetten voor de verandering van onze landbouw? 

Om het heden te begrijpen moet je het verleden kennen. Deze aflevering gaat het over de geschiedenis van het eten van dieren. Aten we altijd al dieren? Hoe is onze vleesconsumptie veranderd door de eeuwen heen? Wanneer ontstond het vegetarisme? In gesprek met historicus Dirk Jan Verdonk. Hij schreef 3 boeken over dierenrechten en over het eten van dieren, en hij is directeur van de stichting World Animal Protection.   

In deze aflevering:

• Heeft de mens altijd vlees gegeten?
• Waren Adam en Eva vegetarisch?
• Wat zegt religie over het doden van dieren?
• Hoe is de vleesconsumptie de afgelopen 150 jaar veranderd?
• Wat heeft de schaalvergroting van de veeteelt voor het dier betekend?
• Wanneer ontstond het vegetarisme?
• Zit onze vleesconsumptie nu in een kentering?

Hoe kan het dat beleid richting minder vlees en zuivel maar zo traag tot stand komt? Vandaag gaat het over de lobby. Door de dreigende graan- en maistekorten stelt de landbouwlobby dat de voedselzekerheid in het geding is. Zij pleit er voor om de ambities voor een duurzame landbouw voorlopig even in de ijskast te zetten. Maar, is dit niet juist een reden om ons voedselsysteem te verbeteren, én om de omslag naar meer plantaardig te maken?

Te gast is Herman Lelieveldt. Hij is docent politicologie, auteur van het boek ‘de voedselparadox’, én hij schrijft voor het platform Follow the Money over de machten en krachten die bepalen wat er op ons bord komt.

In deze aflevering:

• Hoe ziet vlees- en zuivellobby er uit?
• Waarom komt wetgeving voor duurzamer voedselsysteem zo moeilijk tot stand?
• Is, als gevolg van de hogere graan- en maisprijzen de voedselzekerheid in het geding?
• In hoeverre zijn we afhankelijk van graan uit Oekraïne en Rusland?
• Hoe kan een plantaardig dieet voedselschaarste tegen gaan
• Wat is het verschil en de overeenkomsten tussen de tabakslobby en de vlees- en zuivellobby?

In deze aflevering hebben we het over de vleestaks. Want zou het veelgebruikte principe ‘de vervuiler betaalt’ ook niet voor vlees moeten gelden? Een hogere prijs zou er bovendien voor zorgen dat mensen het stukje vlees vaker laten liggen. Maar, laten we ons door een hogere prijs echt van het vlees houden? Hoeveel duurder moet het dan eigenlijk worden? En wat zijn de consequenties voor de boeren? Daarvoor heb ik vandaag Jeroom Remmers te gast. Hij is oprichter en directeur van de True Animal Protein Price coalitie (de TAPP coalitie), een stichting die zich inzet voor het realiseren van een eerlijke vleesprijs inclusief de milieukosten.

In deze aflevering:

• Waarom is de huidige vleesprijs niet de ‘echte’ prijs?
• Wat zijn de ‘verborgen milieukosten’ die bij de productie van vlees komen kijken?
• Wat zou vlees kosten wanneer het wel de ‘echte’ prijs zou hebben?
• Wat is de invloed op de zorgkosten wanneer we minder vlees zouden eten?
• Gaan mensen bij een hogere prijs wel echt minder vlees eten?
• Wat zouden we met de opbrengsten van de vleestaks moeten doen?
• Welke consequentie heeft een vleestaks voor boeren?

Jeroen Willemsen is oprichter van de Green Proteïn Alliance, waarin 41 organisaties de krachten bundelen voor het aanjagen van de zogeheten ‘eiwittransitie’. Hij wordt dan ook wel de ‘Eiwitcommissaris van Nederland’ genoemd. We spreken over de vleesberg en de zuivelvallei, over voedselroutines en ‘vleesopvolgers’. En Jeroen vertelt wat hij zou doen als hij een dag op de stoel van de minister president zat.

In deze aflevering:

• Wat is nu precies de ‘Eiwittransitie’?
• Wat is het overheidsdoel wat betreft onze vleesconsumptie in 2030?
• Waarom zoveel nadruk op ‘vleesvervangers’ als we onze proteïnen ook gewoon uit bonen kunnen halen?
• Hoe kunnen we de kracht van Nederland als ‘eiwitland’ inzetten in de eiwittransitie?
• Waarom houden supermarkten de vleesprijzen laag, en de prijzen van ‘vleesopvolgers’ hoog?
• Hoe krijgen we ook de traditionele ‘vlees-‘partijen mee in de eiwittransitie?

*Correctie:*

In de podcast wordt een schatting gemaakt hoeveel procent van het Nederlandse vlees voor de export bestemd is. Daarin wordt van 80-90% gesproken. Dit moet zijn: 60%, 8,8 miljard euro. (in 2020)

Waarom worden sommige mensen veganist, terwijl anderen juist een extra stukje vlees op de barbecue gooien? Hoe ziet de vlees-etende tegenbeweging er uit? En hoe gebruiken politici de gehaktbal om kiezers te winnen? In gesprek met sociaal geograaf en politicoloog Willem Boterman (UVA).

In deze aflevering:

• Hoeveel vegans zijn er in Nederland en kunnen welke factoren spelen daarin een rol?
• Hoe ziet de vlees-etende tegenbeweging eruit?
• Wat zijn ‘soy boys’?
• Hoe kunnen we polarisatie voorkomen?
• Waarom politici de gehaktbal inzetten om kiezers te winnen