Bij een transitie zijn we geneigd om onze ogen te richten op die bijzondere, baanbrekende innovatieve startups. Die vanuit een ideaal een heel nieuw bedrijf opzetten om de gevestigde orde eens goed wakker te schudden.
Maar hoe zit het eigenlijk met die gevestigde orde zelf? Zien we ook een verandering, van binnenuit?

In de Nederlandse vleesindustrie wordt jaarlijks ruim 10,4 miljard euro omgezet. Een enorme sector dus, die we niet vaak van binnen te zien krijgen. Hoe zien de mensen in deze industrie de toekomst? Vandaag hebben we 3 slagers te gast. Jawel: slagers.

We beginnen bij Roy Bolscher in Enschede, die met zijn broer het vleesverwerkingsbedrijf van vader overnam. In 2011 constateerden Roy en zijn broer Chiel dat er iets moest veranderen. Want op verjaardagen was de vleesindustrie wel erg vaak het zwarte schaap.

Dan gaan we naar Leo van Etten. Naast een vleesbedrijf heeft hij inmiddels ook een vega bedrijf dat “Mind Your Meat” heet. Opgegroeid met vlees en het leven in de slachterij. Hoe kwam Leo tot deze vega stap? Want eigenwijs als hij was, moest hij wel even overgehaald worden. Vega… dat was toch helemaal niet lekker? Hij werd blij verrast en ging aan de slag. Maar Leo’s visie op vleesvervangers is een geheel andere dan die van Roy Bolscher.

Wist jij dat de slager eigenlijk nooit meer zelf slacht? Hierdoor heeft zelfs de slager vrijwel geen directe connectie meer met het nog levende wezen. Ook bij Frank Wilthagen in Tholen komen de dieren niet meer levend binnen. Vader Adrie startte het bedrijf en werd bekend door “knabbelspek”. Zoon Frank ziet de wereld veranderen en wil niet achterblijven. We spreken ook zijn zoon Koen over de toekomst van het bedrijf.

In deze aflevering:

• Wat drijft de slagers om vega(n) producten te gaan maken?
• Plantaardige alternatieven voor… “knabbelspek”.
• Wat zijn eigenlijk ‘hybride’ vleesproducten?
• De geschiedenis van vleesvervangers.
• Wat vinden de werknemers van deze nieuwe richting?
• En hoe zien de vólgende generaties in het familiebedrijf de verandering?

Waarom vinden sommige mensen dieren lief, of schattig, of zielig, terwijl anderen ze zien als een voorwerp dat er is om ons te voeden? Wat kan mensen overreden om minder vlees te eten en waarom roepen veganisten zo vaak weerstand op? 

In gesprek met Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit. Je kent haar misschien van haar scherpe columns in de landelijke dagbladen, of van haar boeken over de menselijke psyche zoals De eerste indruk, Liefde, Lust en Ellende, en Je bent wat je doet. 

Maar daarnaast is ze dierenactivist. Zo was ze voorzitter van Wakker Dier en schreef ze in 2010 een groot pleidooi voor de afschaffing van de bio-industrie. 

Ze onderzoekt dan ook de psychologische mechanismen achter ons vlees-eet gedrag en vooral: hoe we mensen kunnen overreden om het eens met een onsje minder te doen. 

In deze aflevering

• Roos leest voor uit haar meisjesdagboek – hoe dacht ze over vlees eten toen ze 11 was? 
• Wat is er gebeurd met het grote pleidooi voor een duurzame veehouderij, dat Roos in 2010 initieerde? 
• Waarom hebben sommige mensen meer empathie met dieren dan anderen? 
• Wat is de rol van het ego in de keuze om wel of geen vlees te eten? 
• Waarom wekken vegetariërs en veganisten weerstand op? 
• Op welke manier kan je deze weerstand voorkomen?
• Gaan activisme en wetenschap wel samen?

Waarom drinken we eigenlijk geen hondenmelk? Of apenmelk, of kangoeroemelk? Of, is de betere vraag: waarom drinken we wél koeienmelk?
Dat heeft alles te maken met het carnisme. Willem Vermaat schreef daarover het prikkelende boek: “Waarom we geen hondenmelk drinken”, waarin hij ons een spiegel voorhoudt over ons eetgedrag. 

In deze aflevering: 

• Wat is carnisme?
• Waarom veganisme geen lifestyle is
• We doen een rondje carnistische eufemismen
• Waarom Willem de ‘bewuste vleeseter’ ervan langs geeft
• Is dat activisme strategisch een slimme zet?
• Waarom Willem vindt dat veganisten zich in de media krachtiger zouden moeten uiten

Credits:

Gast: Willem Vermaat
Presentatie: Esther Molenwijk, Bureau DaadWerk
Vegan VoxPop: Ernie van Dalen, de Groene van Dalen
Audio en design: Marlon van der Pas, Nothing Blan

Past het dier nog op ons bord? een treffende vraag die je zowel vanuit duurzaamheids-, als vanuit ethisch oogpunt kunt beschouwen. Dat is precies wat Imke de Boer, Hoogleraar Dieren & Duurzame Voedselsystemen aan de Wageningen Universiteit, doet. 

Ze is een van de grondleggers van de kringloopvisie op de landbouw van de vorige minister Carola Schouten. En ze schreef de voedselvisie voor Nederland in 2050, “van meer naar beter”, waar ze de prestigieuze Rockefeller Food System Vision Prize mee won. 

In haar recente, heel persoonlijke boek: “Past het dier nog op ons bord?”, stelt ze zich de vraag: mogen wij dieren wel doden en bezitten? 

In deze aflevering: 

• Waarom Imke zich ongemakkelijk voelde bij de studie Dierwetenschappen
• Hoe ziet, in de voedselvisie 2050, de rol van het dier in het voedselsysteem eruit?
• Hoeveel dierlijke producten zouden we, vanuit duurzaamheidsoogpunt, nog moeten eten? 
• De mythe van het belang van dierlijke mest
• Mogen we dieren nog wel doden en bezitten? – Imkes persoonlijke antwoord hierop
• Is de Universiteit Wageningen verantwoordelijk voor het vormgeven van de huidige intensieve veehouderij

Credits:

• Foto Imke de Boer: Linelle Deunk

Veranderen is niet makkelijk. Zeker, als het om ons eetgedrag gaat. En soms, kunnen we wel een duwtje de goede kant op gebruiken. Maar, welke duwtjes helpen nou?
Dat is precies wat consumptiesocioloog Hans Dagevos, van de Wageningen Universiteit, onderzoekt. Hij verdiept zich in ons voedselconsumptiegedrag, met een speciale aandacht voor vlees. Hoe is onze vleesconsumptie door de jaren heen veranderd?
En vooral: hoe kunnen we mensen nudgen richting een vegetarische keuze? 

In deze aflevering:

• Hoe is onze vleesconsumptie door de jaren heen ontwikkeld?
• Waarom is het zo moeilijk om je eetgedrag te veranderen?
• Welke nudges zijn effectief om mensen een vega(n) keuze te laten maken?
• Wat vindt Hans Dagevos van het Haarlemse verbod op vleesreclame?
• Moeten we altijd vrij zijn om zoveel vlees te eten als we willen?
• En wat voorspelt Hans voor de vleesconsumptie in 2040?

Credits

• Gast: Hans Dagevos, Wageningen Universiteit
• Presentatie: Esther Molenwijk, Bureau DaadWerk
• Vegan VoxPop: Ernie van Dalen, de Groene van Dalen
• Audio en design: Marlon van der Pas, Nothing Blank

Meer info?

• Profiel en publicaties Hans Dagevos: https://www.wur.nl/en/persons/hans-dr.-jc-hans-dagevos.htm
• Artikel over ‘nudgen’ door aanpassing op menukaart: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195666322001404?via%3Dihub

De TU Delft berekende haar CO2 uitstoot en wat bleek: de grootste impact zit ‘m in de voedselconsumptie. Bij de faculteit bouwkunde besloten ze daar iets aan te doen en ze schrapten al het vlees van het menu. Het veroorzaakte een heuse mediastorm. Hoe hebben ze die stap naar een vegetarische kantine gemaakt? Wat waren de reacties van de studenten en wat is het resultaat? In gesprek met Professor Andy van den Dobbelsteen. Hij is Hoogleraar Climate Design & Sustainability en daarnaast Duurzaamheidscoordinator van de TU Delft. 

In deze aflevering

• Wat was de aanleiding om al het vlees en vis uit de kantine te schrappen? 
• De mediastorm die op de aankondiging volgde
• Hoe reageerden de studenten en medewerkers? 
• Is de vegetarische kantine duurder? 
• Hoe loopt het nu met de vega-kantine?

Hoe gezond is vlees eigenlijk? En, kán het ook zonder? Hoe worden we verleid in onze voedselkeuzes en zou de overheid zich daarmee moeten bemoeien?

Jaap Seidell is hoogleraar Voeding en Gezondheid aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Hij houdt zich al 40 jaar bezig met voeding, voedselbeleid en welvaartsziekten.

Daarnaast zit hij in de wetenschappelijke raad voor Integrale Duurzame Landbouw en Voeding. Hij adviseert de Gezondheidsraad en ook nog eens de internationale World Health Organisation. Én hij schreef drie boeken over voeding en voedselbeleid.

In deze aflevering:

• Hoe gezond is vlees?
• Hoe gezond is een vegetarisch dieet? En veganistisch?
• Waar moet de veganist extra op letten?
• Zijn vleesvervangers een gezonde keuze?
• Wat maakt het zo moeilijk om ons eetgedrag te veranderen?
• Hoe gezond is onze ‘voedselomgeving’
• Wat kan de overheid doen om gezonde voedselkeuzes makkelijker te maken en moet zij zich hier wel mee bemoeien?
• Hoe vrij moeten we zijn om vlees te eten?
• Waarom is dat vlees zo verleidelijk en kunnen wij onszelf herprogrammeren naar een voorkeur voor gezonde keuzes?

Om het heden te begrijpen moet je het verleden kennen. Deze aflevering gaat het over de geschiedenis van het eten van dieren. Aten we altijd al dieren? Hoe is onze vleesconsumptie veranderd door de eeuwen heen? Wanneer ontstond het vegetarisme? In gesprek met historicus Dirk Jan Verdonk. Hij schreef 3 boeken over dierenrechten en over het eten van dieren, en hij is directeur van de stichting World Animal Protection.   

In deze aflevering:

• Heeft de mens altijd vlees gegeten?
• Waren Adam en Eva vegetarisch?
• Wat zegt religie over het doden van dieren?
• Hoe is de vleesconsumptie de afgelopen 150 jaar veranderd?
• Wat heeft de schaalvergroting van de veeteelt voor het dier betekend?
• Wanneer ontstond het vegetarisme?
• Zit onze vleesconsumptie nu in een kentering?

Volgens recent onderzoek van Proveg hoopt 28% van de Nederlanders op een toekomst zonder enig diergebruik voor voedsel. Toch zegt maar 1,4% veganist te zijn. Er is dus een opvallend verschil tussen overtuiging en gedrag. Maar volgens professor Cor van der Weele is er wel degelijk een verschuiving aan de gang, als is die nog onder de oppervlakte. Cor is bioloog en filosoof. Zij was bijzonder hoogleraar humanistische filosofie aan de Wageningen Universiteit. Officieel is ze net met pensioen maar in de praktijk nog hartstikke actief. Hoe zit het met ons vleesgeweten?   

In deze aflevering: 

• Hoe gaan we om met onze ambivalentie over vlees? 
• Wat is strategische onwetendheid?
• Welke verandering zien we onder de oppervlakte van ons gedrag?
• Hoe zet het denken over kweekvlees zorgt voor een andere blik op vlees?
• Welke ambivalentie leeft er onder boeren? 

Is plantaardig eten duur? Of ben je juist goedkoper uit met een diervrij menu? Hoe beïnvloeden de supermarkten de prijzen voor vlees en plantaardige producten? Pablo Moleman (Proveg) liet er onderzoek naar doen, hij onthult de resultaten in deze podcast.

Pablo richtte in zijn studententijd samen met zijn vriendin – inmiddels vrouw – stichting Viva Las Vegas op, nu bekend als Proveg Nederland. Hij maakt zich er hard voor om meer veganistische producten op de schappen te krijgen en een systeemverandering richting plantaardig te bewerkstelligen. Deze week publiceert hij een onderzoek naar de prijsverschillen tussen dierlijke producten en plantaardige vervangers.

In deze aflevering:

• Welke plantaardige producten zijn goedkoper dan de dierlijke tegenhangers?
• En welke juist duurder?
• Is het prijsverschil tussen dierlijke en plantaardige producten kleiner geworden?
• Hoe is de prijs van vlees en van plantaardig opgebouwd
• Waarom houden supermarkten de prijs van vlees kunstmatig laag
• Wat kunnen (en moeten) supermarkten doen in de eiwittransitie
• Waarom wordt er tijdens de ‘week zonder vlees’ nog steeds gestunt met vleesreclames?
• Wat is het effectief altruïsme en waarom gebruikt ProVeg dit als leidraad?
• Waarom effectief altruïsten zich steeds meer inzetten voor de eiwittransitie

De boodschap van veel vegan activisten is duidelijk: meat = murder. We moeten stoppen met vlees eten vanwege de dieren. Maar werkt die boodschap ook om mensen hun eetgewoontes te doen veranderen? Volgens vegan strateeg Tobias Leenaert niet. Hij pleit voor een pragmatische aanpak, waarin we mensen met kleine stapjes kennis laten maken met het alternatief. Tobias is mede-oprichter van de vlaamse vegetarische vereniging EVA en van Proveg. Hij schreef het uitdagende boek “how to create a vegan world: a pragmatic approach”.

In deze aflevering:

• Wat zijn de obstakels voor mensen om meer vega(n) te eten?
• Wat is de fout die veel vegan activisten maken?
• Waarom flexitariërs zo belangrijk zijn
• Vertaalt houding zich door in gedrag? Of andersom?
• Hoe staat het met de wetgeving? 

Jeroen Willemsen is oprichter van de Green Proteïn Alliance, waarin 41 organisaties de krachten bundelen voor het aanjagen van de zogeheten ‘eiwittransitie’. Hij wordt dan ook wel de ‘Eiwitcommissaris van Nederland’ genoemd. We spreken over de vleesberg en de zuivelvallei, over voedselroutines en ‘vleesopvolgers’. En Jeroen vertelt wat hij zou doen als hij een dag op de stoel van de minister president zat.

In deze aflevering:

• Wat is nu precies de ‘Eiwittransitie’?
• Wat is het overheidsdoel wat betreft onze vleesconsumptie in 2030?
• Waarom zoveel nadruk op ‘vleesvervangers’ als we onze proteïnen ook gewoon uit bonen kunnen halen?
• Hoe kunnen we de kracht van Nederland als ‘eiwitland’ inzetten in de eiwittransitie?
• Waarom houden supermarkten de vleesprijzen laag, en de prijzen van ‘vleesopvolgers’ hoog?
• Hoe krijgen we ook de traditionele ‘vlees-‘partijen mee in de eiwittransitie?

*Correctie:*

In de podcast wordt een schatting gemaakt hoeveel procent van het Nederlandse vlees voor de export bestemd is. Daarin wordt van 80-90% gesproken. Dit moet zijn: 60%, 8,8 miljard euro. (in 2020)

Waarom worden sommige mensen veganist, terwijl anderen juist een extra stukje vlees op de barbecue gooien? Hoe ziet de vlees-etende tegenbeweging er uit? En hoe gebruiken politici de gehaktbal om kiezers te winnen? In gesprek met sociaal geograaf en politicoloog Willem Boterman (UVA).

In deze aflevering:

• Hoeveel vegans zijn er in Nederland en kunnen welke factoren spelen daarin een rol?
• Hoe ziet de vlees-etende tegenbeweging eruit?
• Wat zijn ‘soy boys’?
• Hoe kunnen we polarisatie voorkomen?
• Waarom politici de gehaktbal inzetten om kiezers te winnen